Сабақ
Жұмыстың мақсаты:
— ферменттердің әсер ету механизмін зерттеу;
— ферменттің белсенділігіне әртүрлі жағдайлардың (температура, рН) әсерін зерттеу
Тәжірибе ұзақтығы: 20-30 минут
Күтілетін нәтижелер
Жобаны зерттегеннен кейін оқушылар:
- Топтық жұмыс дағдыларын қалыптастыра алады
- алынған ақпаратты талдай және қорытындылай алады
- өз бетінше логикалық қорытынды жасай алады
- алған білімдеріне сүйене отырып, ферменттердің әсер ету механизмін түсіндіре алады
Мұғалімге арналған нұсқаулық:
- Оқушыларды әр топта 3 оқушыдан болатындай етіп бөлу.
- Зертханалық жұмысты бастамас бұрын, сілтеме бойынша қауіпсіздік ережелерімен танысыңыз:
Жұмыс парағын жүктеп алу үшін сілтемеге өтіңіз:
Теориялық бөлім
Ферменттер — химиялық реакцияларды тездететін биохимиялық катализаторлар. Катализаторлар – химиялық реакциялардың жылдамдығын 10 100 1000 есе арттыратын, бірақ реакцияның жүруіне өзі қатыспайтын, яғни тұтынылмайтын заттар. Ферменттер табиғатта ең алдымен белоктар болып табылады. Ферменттердің айтарлықтай саны күрделі белоктар болып табылады, олар аминқышқылдарынан басқа, басқа элементтерді қамтиды. Бұл металл иондары, бейорганикалық қышқылдар, витаминдер және т.б. болуы мүмкін.
Практикалық бөлім
Бұл тәжірибеде ашытқы құрамындағы каталаза ферментін қолданамыз. Каталаза сутегі асқын тотығының(H2O2) ыдырау реакциясына қатысады.
каталаза
2 H2O2 —> 2 H2O + O2
сутегі су оттегі
асқын
тотығы
1-қадам. 7г құрғақ ашытқыны ½ стақан жылы сумен араластырыңыз.
2-қадам. Стақандарды нөмірлеңіз. Әр стақанға бір шай қасық ыдыс жуғыш сұйықтық қосыңыз.
3-қадам. Сутегі асқын тотығымен жұмыс жасар алдында қорғаныс көзілдірігін киіңіз. Төменде көрсетілгендей әр нөмірге сәйкес мөлшерде стақандарға сутегі асқын тотығын (3%) қосыңыз:
№ 1 — 0 ас қасық.
№ 2 — 1 ас қасық.
№3 — 2 ас қасық.
4-қадам. Барлық стақандарға бір ас қасық ашытқы қосыңыз. Қандай өзгерістер орын алды?
5-қадам. Сызғыш көмегімен түзілген көбіктің биіктігін (мм) өлшеңіз.
6-қадам. Фермент белсенділігіне температура әсерін зерттеңіз. Сынауықтарға бірдей мөлшерде сутегі асқын тотығын және ашытқы қосыңыз, сынауықтарды әртүрлі температуралық жағдайларда 5 минутқа қойыңыз: №1 — суық суға, №2 — ыстық суға (55-60 ° C), №3 — жылы суға (36-38°C). Термометр арқылы өлшей отырып температураны реттеп отырыңыз. Жылы су немесе мұз текшелерін қосу арқылы температураны тұрақты ұстауға болады.
7-қадам. Өзгерістерді бақылаңыз. Кестеге деректерді енгізіңіз.
| рН әсері | to әсері | ||||
| Стақан № | Сынауық № | ||||
| 1 | 2 | 3 | 1 | 2 | 3 |
| Реакция барысында байқалған өзгерістер (көбік биіктігі, мм) | |||||
8-қадам. Жұмыс парағына фермент белсенділігінің pH және температураға тәуелділігін сипаттайтын сызба тұрғызыңыз.
9-қадам. Қорытынды жасай отырып, мына сұрақтардың жауабын дәптеріңізге жазыңыз:
• Ашытқы қосқанда әрбір стақанда қандай өзгерістер байқалды?
• Неліктен әр стақанда көбік биіктігі әртүрлі?
• Каталаза ферментіне температура әсері туралы жазыңыз.
Қорытынды
Бұл практикалық жұмыста оқушылар ашытқыдағы каталаза ферментінің белсенділігіне температура мен рН әсерін зерттеді. Бұл зерттеу ферменттердің әсер ету механизмін, сондай-ақ оған әртүрлі факторлардың өзгерістерінің әсерін түсінуге көмектесті.
