Сабақ 1
Сабақтың тақырыбы: заттардың ерігіштігін зерттеу
Сабақтың мақсаттары:
- Тұздарды суда ерігіштігі бойынша жіктеуді үйрену
- Жаңа тұздардың пайда болуына реакция жасауды үйрену
- Ион алмасу реакцияларын жазуды үйрену
Мұғалімге арналған нұсқаулық:
- Тапсырмалар 2-3 адамнан тұратын топтарда орындалады
- Балаларға ерітінділерді ішуге рұқсат бермеңіз, өйткені темір хлориді ерітіндісі өте улы
Күтілетін нәтижелер:
- Оқушылар тұздардың ерігіштігін болжай білуі керек
- Оқушылар реакция теңдеулерін жаза білуі керек
Теория
Кіріспе
Барлығына сәлем, сегізінші сынып оқушылары! Бүгін біз химияның қызықты әлеміне еніп, тұздардың суда ерігіштігін зерттейміз. Неліктен кейбір тұздар оларды сумен араластырған кезде мүлдем жоғалып кететін сияқты, ал басқалары әйнектің түбінде қалады деп ойладыңыз ба? Мұның бәрі ерігіштікке байланысты және біз бұл құпияны ашу үшін осындамыз.
Ерігіштік дегеніміз не?
Ерігіштік-бұл су сияқты еріткіште қаншалықты жақсы еритінін анықтайтын заттардың қасиеті. Біздің жағдайда біз тұздарды суда ерітуге назар аударамыз. Ерігіштік көбінесе еріген заттың граммымен өлшенеді, ол белгілі бір температурада 100 грамм еріткіште (әдетте суда) еруі мүмкін.
Ерігіштікке әсер ететін факторлар
Тұздардың суда ерігіштігі бірнеше факторларға байланысты айтарлықтай өзгеруі мүмкін:
1. Температура: Температура Ерігіштікте шешуші рөл атқарады. Әдетте, тұздардың көпшілігі суық суға қарағанда ыстық суда жақсы ериді. Мұзды шайға қарағанда, ыстық шайда қанттың жақсы еритіні жайлы ойланыңдар
2. Тұздың табиғаты: әр түрлі тұздардың ерігіштігі әр түрлі. Кейбір тұздар суда өте жақсы ериді, ал басқалары мүлдем ерімейді. Бірнеше мысалды қарастырайық.
Ерігіштікке байланысты реакциялардың мысалдары
1. Натрий хлориді( ас тұзы): асхана үстелінде қолданатын натрий хлориді суда жақсы ериді. Ас тұзын бір стақан суға араластырғанда, ол толығымен ерігендіктен жоғалып кететін сияқты. Бұл еритін тұздың мысалы.
2. Судағы кальций оксиді( сөндірілмеген әк): суға кальций оксидін (сөндірілмеген әк) қосқанда қатты экзотермиялық реакция пайда болады. Сөндірілмеген әк сумен қатты әрекеттесіп, кальций гидроксидін түзіп, айтарлықтай жылу шығарады. Бұл реакцияның химиялық теңдеуі:
Кальций оксиді ( CaO) + су (H₂O) → кальций гидроксиді (Ca(OH)₂)
Кальций оксиді суда еріп, кальций гидроксидін түзеді және бұл реакция нәтижесінде пайда болатын еритін қосылыстың мысалы.
3. Күміс нитраты және темір (III) хлориді: күміс нитраты (AgNO₃) және темір(III) хлориді (FeCl₃) ерітінділерін араластырғанда химиялық реакция жүреді. Күміс нитраты суда ериді, темір (III) хлориді де ериді. Бұл ерітінділер араласқан кезде күміс хлориді (AgCl) мен темір(III) нитратының (Fe(NO)₃) түзілуіне әкелетін. Қос алмастыру реакциясы жүреді. Күміс хлориді суда нашар ериді, сондықтан ол ақ тұнба түзеді:
AgNO + FeCl3 → AgCl (тұнба) + Fe(NO)3
Осы екі ерітінді араласқан кезде пайда болатын күміс хлоридінің ақ тұнбасы ерімейтін тұздың мысалы болып табылады және ол контейнердің түбіне түседі. Бұл реакция әртүрлі қосылыстардың ерігіштігі химиялық реакция кезінде қатты заттардың пайда болуына қалай әкелетінін көрсетеді.
Ерігіштікке байланысты реакциялар
Ерігіштікті түсіну химияда маңызды, өйткені ол химиялық реакцияларда маңызды рөл атқарады. Қарапайым мысалды қарастырайық:
Тұндыру реакциясы: кейде әртүрлі иондары бар екі ерітіндіні араластырған кезде қатты зат пайда болуы мүмкін, өйткені иондар бірігіп, ерімейтін жаңа қосылыс түзеді. Бұл қатты зат тұнба деп аталады. Мысалы, күміс нитраты мен натрий хлоридінің ерітінділерін араластырсаңыз, күміс хлоридінің ақ тұнбасы пайда болады, өйткені ол суда ерімейді.
Қорытынды
Қорытындылай келе, тұздардың суда ерігіштігі химиядағы қызықты тақырып екенін айтқым келеді. Бұл тұздың температурасы мен табиғаты сияқты факторларға байланысты. Кейбір тұздар суда оңай ериді, ал басқалары ерімейді. Ерігіштікті түсіну химиялық реакцияларды болжауға және түсіндіруге көмектеседі, бұл оны ғылым әлеміндегі негізгі тұжырымдамаға айналдырады.
Сонымен, келесі жолы картоптың үстінен тұз сепкенде немесе химиялық экспериментті көргенде, сендер кейбір тұздардың суда неліктен еритінін, ал басқалары қатты күйінде қалатынын жақсырақ түсінесіңдер. Ғажайып ғылым әлемін зерттеуді жалғастыра беріңдер!
Материалдар
- Натрий хлориді
- Темір хлориді 3
- Кальций оксиді
- Натрий гидроксиді
- Колба
- Шыны
- Өлшеу цилиндрі
- Су
Практикалық бөлімі
1) 10 грамм натрий хлоридін өлшеңіз
2) Ас тұзын 50 мл суда сұйылтыңыз. Араластырыңыз және нәтижені жазыңыз
3) Енді 30 грамм тұзды өлшеп, сол тұзды суда сұйылтыңыз. Араластырыңыз және нәтижені жазыңыз.
4) 10 грамм кальций оксидін өлшеңіз. 50 мл суда сұйылтыңыз және нәтижесін жазыңыз.
5) Енді 5 грамм темір (III) хлоридін өлшеп, 50 режимде сұйылтыңыз.
6) Енді 6 грамм натрий гидроксидін қосыңыз
7) Нәтижелерді бақылаңыз және жазыңыз.
Зертханалық жұмыстарды ресімдеу талаптары
Зертханалық жұмыста келесі тәртіпте пункттер болуы керек:
- Зертханалық жұмыс нөмірі
- Тақырып атауы
- Жұмыстың мақсаты
- Гипотеза
- Теориялық бөлімнің қысқаша сипаттамасы
- Жабдықтар
- Дұрыс реттіліктегі қадамдар
- Эксперименттен фотосурет қосыңыз (Егер сіз фотосуретті кірістіре алмасаңыз, онда сурет қосуға болады)
- Қысқаша сипаттама беру
- Тақырыптың қысқаша талқылауы мен түсіндірмесін жазыңыз
- Жұмыс қорытындысын жазу
Жұмыс парағы
Қауіпсіздік техникасы