Сабақ 1
Тақырып: Химиялық құбылыстардың белгілерін зерттеу
Жұмыстың мақсаты:
- Химиялық реакция белгілерін анықтауды үйрену
Мұғалімге арналған нұсқаулық:
- Тапсырмалар 2-3 адамнан тұратын топтарда орындалады
- Балалар химиялық реагентерді ішпеу керек
Күтілетін нәтижелер:
- Оқушылар химиялық реакциялардың белгілерін анықтай алады
- Оқушылар таразы мен химиялық ыдыс-аяқтармен негізгі манипуляцияларды жасай алады
Теория
Химиялық реакциялар-бұл бір немесе бірнеше заттарды мүлдем жаңа қосылыстарға айналдыратын динамикалық процестер. Олар әртүрлі белгілермен және олардың табиғаты туралы шешуші түсінік беретін бақыланатын өзгерістермен сипатталады. Химиялық реакциялардың үш жалпы белгісі-тұнба түзілуі, газдың бөлінуі және түсінің өзгеруі.
1. Тұнба түзілу
Химиялық реакцияның маңызының белгілерінің бірі — тұнбаның пайда болуы.
Тұнба дегеніміз — екі тұз ерітіндісі реакция жасау арқылы ерімейтін қосылыс жасалғанынан пайда болған қатты зат. Бұл құбылыс ерітіндідегі иондар қосылып, ерігіштігі шектеулі қосылыс пайда болған кезде ғана болады. Тұнбаның пайда болғанын ерітіндінің түсі бұлыңғыр болғанынан, немесе ыдыстың түбінде қатты заттардың пайда болуынан байқауға болады. Бұл құбылыс әсіресе әртүрлі аналитикалық химияларда және сапалық талдау кезінде маңызды болып саналады.
2. Газ бөліну:
Химиялық реакцияларға тағы бір тән ерекшелік — газдың пайда болуы. Белгілі бір химиялық реакциялар болған кезде олар жанама өнімдер ретінде газдар бөледі. Бұл жабық жүйенің ішінде газдардың қайнауына, сұйықтық қабаты арқылы газдың немесе будың өту процесіне немесе көбеюіне алып келуі мүмкін. Газдың бөлінуі қысым немесе көлемінің өзгеруімен байланысты болғандықтан, оны әр түрлі өнеркәсіптік мақсаттарда, жану реакциялары кезінде энергия алу үшін, немесе пісіру кезінде көмірқышқыл газының бөлінуі үшін қолдануға болады.
3. Түс өзгеруі:
Түстің өзеруі химиялық реакциялардың көрнекілік индикаторы (көрсеткіші) болып табылады. Кейбір реакцияларға молекулалардың электронды құрылымдарының өзгеруі жатады, нәтижесінде жарықтың сіңуі немесе шағылысуы өзгереді. Бұл қолданылатын заттардың түсінің өзгеруіне әкелуі мүмкін. Мысалы, ауаның әсерінен жемістердің қараюы (тотығу) немесе титрлеуде қолданылатын көрсеткіштердің түсінің өзгеруі химиялық реакцияларға байланысты. Аналитикалық химияда түстің өзгеруі белгілі бір заттардың болуын немесе қойырлығын (концентрациясын) анықтау үшін жиі қолданылады.
Осылайша, химиялық реакциялар әртүрлі белгілерді көрсетеді және тұнбаның пайда болуы, газдың бөлінуі және түсінің өзгеруі осы процестердің негізгі көрсеткіштері болып табылады. Бұл байқалған өзгерістер таң қалдырып қана қоймайды, сонымен қатар табиғи және синтетикалық процестердің кең ауқымында болатын негізгі химиялық түрлендірулерді анықтауда және түсінуде шешуші рөл атқарады.
Материалдар
- Темір (III)хлориді
- Ас содасы
- Сірке қышқылы
- Су
- Колба
- Шыны
- Цилиндр
Практикалық бөлім
1. Бастау үшін цилиндрмен 6 мл сірке қышқылын өлшеңіз
2. Сірке қышқылына 25 мл су қосыңыз
3. 6 грамм ас содасын өлшеңіз
4. Сірке қышқылының ерітіндісіне сода қосыңыз. Газдың бөлінуін бақылаңыз.
5. Енді 5 грамм темір хлоридін өлшеңіз
6. Темір хлоридін 50 мл суда ерітіңіз
7. Сірке қышқылы мен сода болған ерітіндіге темір хлориді ерітіндісін қосыңыз
8. Өзгерістерді байқаңыз
Зертханалық жұмыстарды ресімдеу талаптары
Зертханалық жұмыста келесі тәртіпте пункттер болуы керек:
- Зертханалық жұмыс нөмірі
- Тақырып атауы
- Жұмыстың мақсаты
- Гипотеза
- Теориялық бөлімнің қысқаша сипаттамасы
- Жабдықтар
- Дұрыс реттіліктегі қадамдар
- Эксперименттен фотосурет қосыңыз (Егер сіз фотосуретті кірістіре алмасаңыз, онда сурет қосуға болады)
- Қысқаша сипаттама беру
- Тақырыптың қысқаша талқылауы мен түсіндірмесін жазыңыз
- Жұмыс қорытындысын жазу
Жұмыс парағы
Кері байланыс
Қауіпсіздік техникасы