Сабақ
Мақсаты:
- Микроскоптың құрылымымен танысу
- Микроскоппен жұмыс істеп үйрену
- Микроскоппен тұрақты микропрепараттарды зерттеу
Мұғалімге арналған нұсқаулық
- Сарамандық жұмысты бастамас бұрын сілтеме арқылы өтіп қауіпсіздік ережесімен танысыңыз:
- Жұмыс парағын жүктеп алу үшін сілтемені басыңыз: жұмыс парағы
Теориялық бөлім
Микроскоп — бұл көзге көрінбейтін ұсақ заттардың суреттерін үлкейту үшін қолданылатын құрал. Ол объектінің үлкейтілген кескінін жасау үшін бірге жұмыс істейтін бірнеше линзалардан тұрады.
Микроскоптар заттарды 40-тан 2000 есеге дейін үлкейте алады. Бұл бізге микроскопсыз көруге болмайтын көптеген нысандарды көруге мүмкіндік береді. Мысалы, біз микробтарды, бактерияларды, вирустарды, молекулаларды және тағы басқа ұсақ заттарды көре аламыз.
Микроскоп объектінің кескінін оптикалық үлкейту принципі бойынша жұмыс істейді. Кәдімгі оптикалық микроскопта кескін жарықты жинайтын және аралық экранда үлкейтілген кескін жасайтын объективті линза арқылы өтеді. Содан кейін бұл сурет окулярмен тағы бір рет үлкейтіледі.
Микроскоп астында объектінің сапалы бейнесін алу үшін үлгіні дұрыс дайындау керек. Әдетте бұл үшін бекіту, бояу және кесудің әртүрлі әдістері қолданылады.
Сәулелік микроскоптың құрылымы бірнеше бөліктен тұрады. Олар: объектив, окуляр, тубус, зат үстелі, бұранда, штатив, айна.
Биологиядағы тұрақты микропрепарат дегеніміз құрылымы мен сипаттамалары ұзақ уақыт бойы өзгеріссіз қалатындай етіп дайындалатын және сақталатын биологиялық материалдың үлгісі. Ол ғалымдарға жасушалар, тіндер және мүшелер сияқты тірі организмдердің микроскопиялық құрылымдары мен мүшелерін зерттеуге және салыстырмалы зерттеулер жүргізуге мүмкіндік береді.
Практикалық бөлім
Қадам 1.
Микроскоптың құрылымымен және тұрақты микропрепараттармен толық танысып шығыңыз.
Қадам 2.
Анатомия бойынша тұрақты препаратты зат үстеліне орналастырыңыз. Және айна арқылы жарықты зат қоятын үстелдің саңылауына бағыттаңыз.
Қадам 3.
Окулярға қарап отырып, заттың бейнесі анық көрінгенше тубусты баяу бұранды арқылы қозғаңыз. Микроскоптың окуляры х16, ал объектив ұлғайтуы х4. Сәйкесінше ұлғаю х16 мен х4 үшін 64 есе ұлғаяды.
Қадам 4.
Препаратты үлкейтіп қараңыз. Окулярда линзаның ұлғайту шамасы мен объективтің ұлғайту шамаларына қараңыз. Обьективті әртүрлі ұлғайтуын өзгерте отырып, тұрақты препаратты түрліше ұлғайғанын көре аласыз. Объектив ұлғайтуы х10 болғанда 160 есе ұлғаяды.
Қадам 5.
Препаратты үлкейтіп қараңыз. Обьективті келесі ұлғайту өлшемін бұрап қойыңыз. Ұлғаю х16 мен х40 үшін 640 есе ұлғаяды.
Қадам 6.
Зоология бойынша тұрақты препаратты микроскоп үстеліне орналастырыңыз.
Қадам 7.
Окулярға қарап отырып, заттың бейнесі анық көрінгенше тубусты баяу бұранды арқылы қозғаңыз. Объектив ұлғайтуы х4 үшін ұлғайтуды қараңыз.
Қадам 8.
Обьективті әртүрлі ұлғайтуын өзгерте отырып, тұрақты препаратты түрліше ұлғайғанын зерттеңіз. Объектив ұлғайтулары х10 және х40.
Қадам 9.
Ботаника бойынша тұрақты препаратты микроскоп үстеліне орналастырыңыз.
Қадам 10.
Окулярға қарап отырып, заттың бейнесі анық көрінгенше тубусты баяу бұранды арқылы қозғаңыз.Обьективті әртүрлі ұлғайтуын өзгерте отырып, тұрақты препаратты түрліше ұлғайғанын зерттеңіз. Объектив ұлғайтулары х4, х10 және х40. Сәйкесінше ұлғаю х16 мен х4, х10 және х40 үшін 64, 160 және 640 есе ұлғаяды.
Қадам 11.
Төмендегі сұрақтарға жауап беру арқылы қорытынды жасаңыз:
- Тұрақты препараттарды зерттеу кезінде микроскопта қандай құрылымдар немесе пішіндер көрінді?
- Бақылау кезінде микроскоптың объективі мен окулярының қандай үлкейтуін қолдандыңыз?
- Микроскопта тұрақты препараттарды зерттеу кезінде қандай жаңа фактілерді немесе қызықты ерекшеліктерді білдіңіз?
- Микроскопиялық зерттеу организмдердің құрылымы мен қызметін жақсы түсінуге қалай көмектеседі?
- Микроскопиялық зерттеулерде тұрақты препараттарды қолданудың қандай артықшылықтары мен шектеулері бар?
- Болашақта микроскоппен тағы қандай объектілерді немесе құрылымдарды зерттегіңіз келеді?
Қорытынды
Микроскоппен тұрақты микропрепараттарды зерттеу бойынша сарамандық жұмысты орындау барысында оқушылар микроәлемнің әртүрлі құрылымдары мен объектілерін зерттеді. Бұл жұмыс микроорганизмдерді, жасушаларды және әдетте қарапайым көзбен көру мүмкін емес басқа микроқұрылымдарды жақсырақ түсінуге көмектесті.
Сәулелік микроскопты қолдана отырып, әртүрлі үлкейту арқылы микропрепараттарды бақылады. Бұл оқушыларға жасуша пішіндері мен функциялары әртүрлі және олардың құрылымдары күрделі жүйе екені туралы ақпарат берді.