Сабақ
Мақсаты:
- Микроскоптың құрылымымен танысу
- Микроскоппен жұмыс істеп үйрену
- Микроскоппен пияз қабығының жасушасын қарау
Мұғалімге арналған нұсқаулық
- Сарамандық жұмысты бастамас бұрын сілтеме арқылы өтіп қауіпсіздік ережесімен танысыңыз:
- Оқушыларды топтарға бөліңіз.
- Жұмыс парағын жүктеп алу үшін сілтемені басыңыз: жұмыс парағы
Теориялық бөлім
Сәулелік микроскоппен жұмыс істеу тәртібі
Микроскоппен жұмыс істеу өте қызықты болуы мүмкін, бірақ дәлдік пен ұқыптылықты қажет етеді.
Сәулелік микроскоппен жұмыс жасамас бұрын бірінші кезекте құрылғының барлық бөлшектері орнында және жақсы күйде екенін тексеру керек. Объектив пен окулярдың таза екенін тексеріңіз, оларды жұмсақ шүберекпен сүртуге болады. Сондай-ақ, шамның қосулы және жұмыс істеп тұрғанын тексеріңіз.
Әрі қарай, зерттегіңіз келетін нысанды таңдаңыз. Ол таза және құрғақ болуы керек. Нысанды микроскоп үстеліне қойып, оны қысқыштармен бекітіңіз. Үстелді объектив линзаның астында болатындай етіп орнатыңыз.
Нысанды дайындағаннан кейін микроскоппен жұмысты бастауға болады. Микроскопты қосыңыз және объективті минималды үлкейту үшін реттеңіз. Бұл жағдайда объектив объектіден шамамен 1-2 см қашықтықта болуы керек. Реттеуді бұрандалар арқылы жасауға болады.
Объективті минималды үлкейту үшін орнатқаннан кейін, объектінің суретін үлкейтуді бастауға болады. Ол үшін үлкейтуге жауап беретін микроскоптағы тұтқаны бұру керек. Нысанның назарда болуын қамтамасыз етуді ұмытпаңыз.
Қажетті үлкейтуге жеткенде, объектіні зерттеуді бастауға болады. Мұны істеу үшін микроскоп үстелін бұрандалар арқылы жылжытуға болады, бұл нысанның әртүрлі бөліктерін көруге мүмкіндік береді. Егер нысан тым қараңғы болса, қосымша жарықтандыруды қосуға болады.
Микроскоппен жұмыс соңында сіз оны өшіріп, затты мұқият алып тастауыңыз керек. Саусақ іздері мен шаңды кетіру үшін объектив мен окулярды жұмсақ шүберекпен сүртіңіз.
Практикалық бөлім
Қадам 1.
Микроскоптың құрылымымен және керекті материалдармен толық танысып шығыңыз.
Қадам 2.
Төсеніш шынының таза болуына мән беріңіз. Егер таза болмаса оны алдымен сүртіп алғаныңыз дұрыс. Шыныға тамшуырмен 1-2 тамшы су тамызыңыз.
Қадам 3.
Микропрепарат дайындаңыз. Пияз ішкі пленка қабығын алыңыз және оны шыныға қойыңыз.
Қадам 4.
Пияз қабығын шыныға дұрыстап жайып орналастырыңыз. Қабық пен шынының ортасындағы суда ауа қалса оны шығарып тастаңыз. Қабық үстіндегі артық су болса оны қағаз сүлгімен не фильтр қағазымен алыңыз.
Қадам 5. Тамшуырды пайдаланып, пияз қабығына йод қосыңыз. Йод жасушаларды бояу және микроскоп астында көрінуді жақсарту үшін қолданылады. Қабыршақты қалың әйнекпен жабыңыз.
Қадам 6.
Боялған препаратты микроскопқа қойыңыз. Айна арқылы жарықты зат қоятын үстелдің саңылауына бағыттаңыз.
Қадам 7.
Окулярға қарап отырып, заттың бейнесі анық көрінгенше тубусты баяу бұранды арқылы қозғаңыз.
Қадам 8.
Препаратты үлкейтіп қараңыз. Окулярда линзаның ұлғайту шамасы мен объективтің ұлғайту шамаларына қараңыз. Обьективті әртүрлі ұлғайтуын өзгерте отырып, уақытша препаратты түрліше ұлғайғанын көре аласыз.
Суреттегі микроскоптың окуляры х16, ал объектив ұлғайтулары х4, х10 және х40. Сәйкесінше ұлғаю х16 мен х4 үшін 64 есе ұлғаяды.
Қадам 9.
Препаратты үлкейтіп қараңыз. Обьективті келесі ұлғайту өлшемін бұрап қойыңыз. Ұлғаю х16 мен х10 үшін 160 есе ұлғаяды.
Қадам 10.
Препаратты үлкейтіп қараңыз. Обьективті келесі ұлғайту өлшемін бұрап қойыңыз. Ұлғаю х16 мен х40 үшін 640 есе ұлғаяды.
Қадам 11. Сұрақтарға жауап беру арқылы қорытынды жасаңыз:
- Микропрепарат дегеніміз не және ол микроәлемді зерттеуде не үшін қолданылады?
- Пияз қабығының микропрепаратын қалай дайындауға болады?
- Сәулелік микроскоппен микропрепаратты зерттеу үшін қандай құралдар мен жабдықтар қажет болады?
- Сәулелік микроскоппен пияз қабығының микропрепаратын зерттеу кезінде қандай құрылымдар мен жасушаларды анықтауға болады?
Қорытынды
Бұл сарамандық жұмысты орындау арқылы оқушылар сәулелі микроскоппен жұмыс жасау дағдысын қалыптастырды. Пияз қабығын қарау арқылы жасуша құрылымымен танысты. Микроскоптың әртүрлі деңгейде үлкейте алатын объективтері арқылы пияз қабығының көзге көрінбейтін жасырын бөліктері мен құрылымын зерттей алды.
Оқушылар микроскоппен жұмыс жасау арқылы микроскопты баптау және пайдалану, микроскоптардың негізгі түрлерін білу және оларды қолдану, препараттармен жұмыс істеу және олардың құрылымы мен құрамын анықтауды үйренді.