Сабақ 1

Зертханалық жұмыстың тақырыбы: pH талдауы

Жұмыстың мақсаты: Ерітінділердің рН деңгейін анықтауды және есептеуді үйрену

Мұғалімге арналған нұсқаулық

• Балалар жұмысты 2-3 адамнан тұратын топтарда орындауы керек;
• Алдын ала 0.01 М натрий гидроксиді ерітіндісін дайындаңыз. Әр топқа 50 мл ерітінді қажет болады. 1 литр ерітінді дайындау үшін 1 литр суда 0,4 г натрий гидроксидін сұйылтыңыз;
• Жұмыс орны тазаланып, ретке келтірілуі керек;
• Қауіпсіздік техникасы.

Теориялық бөлім

РН-ерітіндінің қышқылдығын немесе сілтілігін анықтайтын шама. Ол 0-ден 14-ке дейінгі шкала бойынша өлшенеді, мұндағы 0-Ең қышқыл ерітінді, 14 — ең сілтілі және 7 — бейтарап ерітінді.

РН-ны әр түрлі әдістермен анықтауға болады. Мысалы, қоршаған ортаның рН-на байланысты түсін өзгертуге қабілетті индикаторлар. Ең негізгі индикатор-суретте көрсетілгендей РН 1-ден 14-ке дейін анықтай алатын лакмус қағазы.

РН-ны білу ғылым мен техниканың көптеген салалары үшін маңызды, мысалы, химиялық реакциялар, организмдегі биологиялық процестер, тамақ өндірісі және т.б. Мысалы, ірімшік өндірісінде дұрыс консистенция мен дәм алу үшін рН деңгейін бақылау маңызды.

Сондай-ақ, рН-ны білу күнделікті өмірде көмектесе алады. Мысалы, косметика мен сабынды таңдағанда, РН туралы білу теріңіздің түріне сәйкес келетін өнімдерді таңдауға көмектеседі.

Практикалық бөлім

Қажетті жабдықтардың тізімі

• Лакмус қағазы (әмбебап индикатор)
• Шырын
• Су
• Тұз қышқылы
• Натрий гидроксиді

1. Келесі формула бойынша 0.001 М натрий гидроксиді ерітінділерінің РН есептеулерін жасаңыз:

pH = 14 — log [NaOH]

2. Енді 0.01 М натрий гидроксиді ерітіндісін алып, 5 мл ерітіндіні 45 мл сумен араластырыңыз. Жақсылап араластырыңыз. Сіз 0.001 М ерітінді аласыз.

3. Ерітіндінің рН-ын лакмус қағазымен өлшеп, рН-ын түсі бойынша анықтаңыз.

4. Енді формула бойынша есептеулер жасаңыз

pH = — log [HCl]

5. Енді 0.01 М тұз қышқылының ерітіндісін алып, 5 мл ерітіндіні 45 мл сумен араластырыңыз. Жақсылап араластырыңыз. Сіз 0.001 М ерітінді аласыз.

6. Ерітіндінің рН-ын лакмус қағазымен өлшеп, рН-ны түсі бойынша анықтаңыз.

Нәтижелерді эксперимент гипотезасымен салыстырыңыз.