Сабақ

Жобаның мақсаты 

• «Ньютон маятнигі» деп аталатын қызықты әрі оңай модель құрастыру. 
• Импульстің ғылыми тұжырымдамасын практикалық іс-әрекет арқылы көрсету. 
• Соқтығысқан кезде объектілер арасындағы күштің қозғалысқа келтіруін бақылау.

Мұғалімге арналған нұсқаулық

— Жобаны орындау үшін әр топта 4-5 оқушыдан болатындай етіп бөліңіз.

— Тәжірибелерді бастамас бұрын оқушылардың күш және қозғалыс  негіздерімен таныс екеніне көз жеткізіңіз.

— Тәжірибелік бөлімді бастамас бұрын оқушыларды барлық қажетті материалдармен таныстырып, қамтамасыз етіңіз.

— Қайшымен,  ыстық желіммен және марблс шарларымен жұмыс істеу кезінде қауіпсіздік техникасы ережелері туралы қысқаша нұсқаулық өткізіңіз. Ескерту! Балалардың шарларды аузына салмауын қадағалаңыз! 

— Сабақтың басында оқушыларға PBL (project based learning) айдарын түсіндіріңіз. 4К дағдылары (сыни тұрғыдан ойлау, коллаборация, креативтілік, презентация)

Теориялық бөлім 

Саябақта әткеншекте тербеліп жатқаныңызды елестетіп көріңіз. Аяғыңызды жерден итеріп жібергенде, сіз әткеншекке күш беріп, оның қозғалуына себепші боласыз. Дәл осы жағдай Ньютон маятнигінде де орын алады!

Бір шарды артқа тартқанда, ол келесі шарды қолыңызбен итеріп жібергендей ұрады. Бұл соққы екінші шарға күш береді, содан кейін ол келесі шарға тиеді және т.с.с.

Бұл шарлар бойы тізбекті реакция секілді, күш соңғы шарға жеткенше бүкіл тізбекті аралайды. Бұл соңғы шардан кейін басқа шар жоқ, сондықтан оның орнына шар әткеншек секілді жоғары көтеріледі!

Бірінші шарды неғұрлым қатты итерсеңіз, соғұрлым ол күш береді және соңғы шар соғұрлым жоғары көтеріледі.

Біздің Ньютон маятнигі-күштің объектілерді, тіпті олар тікелей жанаспаса да, бір-бірін қалай қозғалта алатынын білудің тамаша тәсілі!

 Тәжірибелік бөлім

1. Бізге екі шаршы жақтау қажет. Шаршы жасау үшін 4 балмұздақ таяқшасын ыстық желіммен біріктіріңіз. Екінші жақтау үшін әрекеттерді қайталаңыз.

2. Екі шаршы жақтауды қорап жасап жатқандай таяқшалармен біріктіріңіз. Ол үшін ыстық желімді пайдаланыңыз.

3. Екі балмұздақ таяқшасын алыңыз. Олардың әрқайсысына бір-бірінен 15 мм қашықтықта 6 кішкене белгі қойыңыз.

4. Жіпті 6 тең бөлікке кесіңіз. Әр жіптің ортасына шарды ыстық желіммен жабыстырыңыз.

5. Әрбір баудың бір ұшын бір таяқшадағы белгіге таспамен бекітіңіз. Белгілердің таяқшаның ортасында орналасқанына көз жеткізіңіз.

6. Жіп ұштары жабыстырылған бір таяқшаны жақтаудың бір жағына жабыстырыңыз. Екінші бос таяқшаны сәйкесінше қарама-қарсы жаққа жабыстырыңыз.

7. Әрбір шардың бос ұшын екінші таяқшадағы белгілерге таспамен бекітіңіз. Барлық шарлардың алдыңғы және үстіңгі жағынан бір қатарға тураланғанына көз жеткізу үшін жіптерді ақырын тартыңыз.

Дайын!

Ал енді шеткі шарлардың бірін жоғары қарай тартыңыз және босатыңыз! Күштің шарлар арқылы қалай тасымалданатынын және соңғы шардың жоғары көтерілуін бақылаңыз!

Құттықтаймыз! Сіз өзіңіздің Ньютон маятнигіңізді жасадыңыз!

Есіңізде болсын: Бірінші шарды артқа тарту үшін неғұрлым көп күш жұмсасаңыз, соңғысы соғұрлым жоғары көтеріледі.

Ғылыми қорытынды:

Бұл жоба импульстің қалай жұмыс істейтінін көрсетеді. Бірінші доп келесі допқа тигенде, ол оған өз күшін береді. Бұл жеңілірек болса да, соңғы шар бірдей күшпен жоғары көтерілгенше орын алады! Керемет, солай ма?

Қорытынды

Бұл жоба сізге өзіңіздің Ньютон маятнигін құруға және импульстің берілуін өз көзіңізбен көруге мүмкіндік береді. Шарды артқа тартып, тізбекті реакцияны бақылай отырып, сіз күштің заттар арқылы қалай тасымалданатынын және оларды қозғалысқа келтіретінін зерттедіңіз!

Бағалау