Сабақ
Жұмыстың мақсаты:
- pH өзгерісінің (H⁺ және OH⁻ иондарының қосылуы) химиялық тепе-теңдікке әсерін зерттеу.
Күтілетін нәтижелер
Жобаны зерттегеннен кейін оқушылар:
- Топтық жұмыс дағдыларын қалыптастыра алады
- алынған ақпаратты талдай және қорытындылай алады
- өз бетінше логикалық қорытынды жасай алады
Мұғалімге арналған нұсқаулық:
- Тапсырма 2-3 адамнан тұратын топтарда орындалады
- Зертханалық жұмысты бастамас бұрын, сілтеме бойынша қауіпсіздік ережелерімен танысыңыз:
- Жұмыс парағын жүктеп алу үшін сілтемеге өтіңіз:
Теориялық бөлім
Темір (III) иондары мен гидроксид-иондары арасындағы тепе-теңдік реакциясы:
- NaHCO₃ (сода) қосылған кезде FeCl₃ ерітіндісінде OH⁻ иондарының концентрациясы артады, нәтижесінде тепе-теңдік оңға қарай ығысады — қоңыр түсті Fe(OH)₃ тұнбасы түзіледі.
- CH₃COOH (сірке қышқылы) қосылғанда H⁺ иондарының концентрациясы артады, олар OH⁻ иондарын байланыстырады. Бұл тепе-теңдіктің солға қарай ығысуына әкеледі, тұнба еріп, ерітіндіде қайтадан Fe³⁺ иондары түзіледі.
Бұл Ле-Шателье принципінің мысалы: жүйенің жағдайлары (pH) өзгерген кезде, ол реакция бағытын өзгертіп, тепе-теңдікті қалпына келтіруге тырысады,.
Практикалық бөлім
1-қадам. Сынауыққа темір (III) хлориді (FeCl₃) ерітіндісінің аз мөлшерін (шамамен 1/3 бөлігіне дейін) құйыңыз.
2-қадам. Шпатель ұшымен аздап ас содасын (NaHCO₃) қосыңыз.
3-қадам. Жайлап араластырып, қоңыр тұнбаның түзілгенін бақылаңыз — бұл Fe(OH)₃.
4-қадам. Сынауыққа бірнеше тамшы сірке қышқылын қосыңыз.
5-қадам. Тұнбаның біртіндеп еритінін және ерітіндінің қызыл-қоңыр түске боялатынын бақылаңыз.
6-қадам. Жұмыс парағына химиялық реакция теңдеулерін жазып, жұмыс туралы қорытынды жасаңыз.
Қорытынды
Зертханалық жұмыс барысында ортаның рН мәнінің химиялық тепе-теңдікке айтарлықтай әсер ететіні анықталды.
Сода (сілті) қосылған кезде тепе-теңдік Fe(OH)₃ тұнбасының түзілу жағына ығысты, ал сірке қышқылы (қышқыл) қосылғанда бұл тұнба еріп кетті.
Бұл жағдай Ле-Шателье принципіне сәйкес келеді: жүйе сыртқы әсерді өтеуге тырысып, тепе-теңдік бағытын өзгертеді.