Сабақ 1

Зертханалық жұмыстың тақырыбы: Тұздардың гидролизі

Жұмыстың мақсаты:

• Орташа тұздардың диссоциациялану теңдеулерін жазуды және ортаның рН мәнін болжауды үйрену;
• Орташа тұз ерітінділерінің ортасын эксперименттік түрде анықтау;
• Орташа тұздардың гидролизінің молекулалық және иондық теңдеулерін құрастыру;
• Орташа тұз ерітіндісінің ортасының реакциясын болжау.

Мұғалімге арналған нұсқаулық

• Балалар жұмысты 2-3 адамнан тұратын топтарда орындауы керек;
• Жұмыс орны тазаланып, ретке келтірілуі керек;
• Қауіпсіздік техникасымен танысыңыз

Теориялық бөлім

Тұздардың гидролизі — бұл тұз иондары мен су молекулалары арасындағы реакция процесі. Гидролиз нәтижесінде тұз иондары сумен әрекеттесіп, химиялық құрамын өзгерте алады. Бұл тұздың электрохимиялық сипатына байланысты қышқылдың немесе сілтінің пайда болуына әкеледі.

Тұздардың диссоциациялану теңдеулерін жазу үшін тұздың химиялық формуласын білу керек. Мысалы, NaCl тұзының диссоциациясын қарастырыңыз. Диссоциация теңдеуі келесідей:

NaCl + H₂O → Na⁺ + Cl^— + H₂O

Бұл жағдайда na+ және Cl — сәйкесінше тұздың диссоциациялануы нәтижесінде пайда болған катион және анион.

Орташа тұздар — қышқыл және сілтілі ретінде әрекет ете алатын иондары бар тұздар. Сондай – ақ, орташа тұздар-бұл тек металл иондары (катиондар) және қышқыл қалдықтары (аниондар) бар тұздар. Мұндай тұздар суда әлсіз қышқылдар мен әлсіз негіздер ретінде диссоциациялануы мүмкін. Мысалы, NH4Cl орташа тұзы суда келесідей диссоциацияланады:

KF + H₂O → K⁺ + F^— + H₂O

Теңдеулерден көріп отырғанымыздай, KF орташа тұзының диссоциациясы калий мен фтор иондарының қышқылының түзілуіне әкеледі. KF o бұл әлсіз HF қышқылынан және күшті KOH негізінен түзілген тұз.

Орташа тұздардың диссоциациялануының РН -. қышқыл-негіз ұғымы және ерітіндідегі сутегі иондарының тепе-теңдігі арқылы болжауға болады. Егер ерітіндіде күшті қышқыл мен негіз пайда болса, онда ерітіндінің рН мәні шамамен 7 болады. Егер әлсіз қышқыл мен негіз пайда болса, онда ерітіндінің рН-ы әлсіз қышқыл мен негіздің диссоциациялану константасына байланысты болады.

Орташа KF тұзы жағдайында рН 7-ден жоғары болады, өйткені келесі реакция KOH диссоциациясының жоғары дәрежелі изоз калий иондарына тән емес:

K⁺ + 2H₂O = KOH + H₃O⁺

Сонымен қатар, фтордың сумен реакциясы өте тән, өйткені HF әлсіз қышқыл болып табылады және әлсіз диссоциацияланады:

F^— + H₂O = HF + OH^—

Демек, OH иондарының концентрациясы H + иондарының концентрациясынан жоғары болғандықтан, ерітінді сілтілі болады.

Практикалық бөлім

Қажетті жабдықтардың тізімі

• Сода күлі
• Мыс сульфаты
• Су
• Әмбебап индикатор
• Қасық
• Таразы

1. Бастау үшін біз судағы Na₂CO₃ және CuSO₄ ерітінділерін гидролиздеу үшін диссоциация реакцияларын жазуымыз керек.

2. Енді 1 грамм Na₂CO₃ өлшеп, оны 50 мл суға сұйылтыңыз. Барлық тұз толығымен ерігенше ерітіндіні араластырыңыз.

3. CuSO₄ үшін осы әрекеттерді қайталаңыз.

4. Лакмус қағазын алып, оны Na₂CO₃ ерітіндісіне 2 секундқа батырыңыз. Ерітіндінің түсі мен рН деңгейін анықтаңыз. Нәтижені кестеге жазыңыз.

5. CuSO₄ ерітіндісі үшін осы әрекеттерді қайталаңыз.