Сабақ
Жұмыстың мақсаты:
- натрий гидроксиді мысалында негіздердің химиялық қасиеттерін зерттеу
Күтілетін нәтижелер:
Жұмысты жүргізгеннен кейін оқушылар келесі әрекеттерді орындай алады:
- топтық жұмыс дағдыларын қалыптастыра алады
- алынған ақпаратты талдай және қорытындылай алады
- өз бетінше логикалық қорытынды жасай алады
Мұғалімге арналған нұсқаулық:
- Тапсырма 2-3 адамнан тұратын топтарда орындалады
- Зертханалық жұмыстарға кіріспес бұрын, сілтеме бойынша қауіпсіздік ережелерімен танысыңыз:
- Жұмыс парағын жүктеу үшін мына сілтемеге өтіңіз:
Маңызды:
- Күйдіргіш содамен тәжірибе жасау барысында қорғаныш көзілдірігі мен қолғап кию міндетті.
- Күйдіргіш сода ерітіндісін тығыз жабылған контейнерлерде және балалардың қолы жетпейтін жерде сақтау керек.
- Егер ерітінді теріге немесе көзге түссе, зақымдалған жерді көп мөлшерде сумен жуып, дәрігерге қаралу қажет.
- Тәжірибе жүргізу кезінде мұғалімге арналған нұсқаулықта көрсетілген қауіпсіздік ережелерін сақтау қажет.
Теориялық бөлім
Негіздер – бұл бір немесе бірнеше гидроксид иондарын (OH-) қамтитын күрделі химиялық заттар. Олардың бірқатар сипаттамалық қасиеттері бар:
- Индикаторлардың түсін өзгерту (лакмусты көкке, фенолфталеинді қызылға, антоцианды жасылға бояйды).
- Қышқылдармен бейтараптану реакцияларына түседі.
- Тұздармен әрекеттесіп, ерімейтін негіздер түзеді (тұнба).
- Амфотерлі металдармен және олардың оксидтерімен әрекеттесе алады.
Натрий гидроксиді (NaOH) – өнеркәсіпте және зертханалық тәжірибеде кеңінен қолданылатын сілті.
Тәжірибелік бөлім
Қадам 1. Қажетті материалдарды дайындаңыз.
Қадам 2. Таза сынауықтардың әрқайсысына 2 мл натрий гидроксидін қосыңыз.
№1 тәжірибе: Негіздердің индикаторлармен әрекеттесуі
Қадам 3. Бірінші сынауыққа лакмус индикаторын батырыңыз. Не байқалады? Өзгерістерді сипаттаңыз.
Қадам 4. Енді сол сынауыққа фенолфталеиннің немесе табиғи индикатордың бірнеше тамшысын қосыңыз. Бұл жолы қандай өзгерістер болды?
Тәжірибе №2: Негіздердің қышқылдармен әрекеттесуі.
Қадам 5. Индикаторы бар пробиркаға ерітіндінің түсі өзгергенше тұз қышқылын қосыңыз. Сіз не байқадыңыз? Реакция теңдеуін жазыңыз. Бұл реакция қалай аталады?
Ерітінді түсінің өзгеруі тұздың түзілуін растайды.
Тәжірибе №3: Негіздердің тұздармен әрекеттесуі.
Қадам 6. Натрий гидроксиді бар сынауықтардың біріне мыс сульфаты ерітіндісінің бірнеше тамшысын, ал екіншісіне темір хлоридін қосыңыз.
Қадам 7. Қандай өзгерістер болды?
Қадам 8. Енді сынауықтарды спирт шамы немесе құрғақ отын көмегімен ақырын қыздырыңыз.
Қадам 9. Өзгерістерді қадағалаңыз және реакция теңдеулерін жазыңыз.
Сілті ерітінділерін кейбір метал тұздарының ерітінділерімен (мысалы, мыс сульфаты, темір хлориді) араластырғанда ерімейтін гидроксидтер түзіліп, тұнбаға түседі.
Тәжірибе №4: Амфотерлі металдармен әрекеттесуі
Қадам 10. Соңғы сынауыққа алюминий фольга бөліктерін қосыңыз. Реакция қалай жүреді? Реакция теңдеуін жазыңыз.
Алюминийдің натрий гидроксидімен әрекеттесуі барысында экзотермиялық экзотермиялық реакцияны байқауға болады, яғни реакция жылу бөлінуімен жүреді.
Қорытынды
Жүргізілген тәжірибелер негіздердің химиялық қасиеттерін растады. Оқушылар сілтілік ортадағы индикаторлар түсінің өзгеруін, бейтараптану реакциясын, кейбір метал тұздарымен әрекеттескенде тұнба түзілуін және алюминиймен экзотермиялық реакцияны бақылады.