Сабақ
Жұмыстың мақсаты:
- Қышқылдық және негізгі оксидтердің қасиеттерін зерттеу.
Күтілетін нәтижелер
Жобаны зерттегеннен кейін оқушылар:
- Топтық жұмыс дағдыларын қалыптастыра алады
- алынған ақпаратты талдай және қорытындылай алады
- өз бетінше логикалық қорытынды жасай алады
Мұғалімге арналған нұсқаулық:
- Тапсырма жұппен орындалады
- Зертханалық жұмысты бастамас бұрын, сілтеме бойынша қауіпсіздік ережелерімен танысыңыз:
- Жұмыс парағын жүктеп алу үшін сілтемеге өтіңіз:
Теориялық бөлім
1. Оксидтердің анықтамасы:
Оксидтер – екі элементтен тұратын күрделі заттар, олардың біреуі әрқашан оттегі болады. Мысалы, су (H₂O), көмірқышқыл газы (CO₂), және темір оксиді (Fe₂O₃).
2. Оксидтердің жіктелуі: Оксидтер бірнеше түрге бөлінеді:
- Негізгі оксидтер: Электртерістілігі төмен металдар түзеді. Мысалы, кальций оксиді (CaO). Сумен әрекеттескенде, олар сілтілер түзеді.
- Қышқылдық оксидтер: Бейметалдар және электртерістілігі жоғары металдар түзеді. Мысалы, көмірқышқыл газы (CO₂). Сумен әрекеттескенде қышқылдар түзеді.
- Амфотерлі оксидтер: Негіздік және қышқылдық қасиеттерді бірдей көрсетеді. Мысалы, алюминий оксиді (Al₂O₃).
3. Оксидтерді алу әдістері: Оксидтер әртүрлі тәсілдермен алынады:
- Металдардың тотығуы: Мысалы, темірді ауада қыздырғанда темір оксиді түзіледі:
- Гидроксидтердің ыдырауы: Мысалы, мыс гидроксиді қыздырғанда ыдырайды:
4. Оксидтердің химиялық қасиеттері:
- Негіздік оксидтер қышқылдармен әрекеттесіп, тұз және су түзеді:
- Қышқылдық оксидтер негіздермен әрекеттесіп, тұздар түзеді:
5. Оксидтердің қолданылуы: Оксидтер әртүрлі салаларда қолданылады:
- Кремний диоксиді (SiO₂) – шынының негізгі компоненті.
- Кальций оксиді (CaO) – құрылыс саласында (әктас) қолданылады.
- Металл оксидтері катализаторлар мен батареяларда қолданылады.
Практикалық бөлім
1-тәжірибе: Мыс (II) оксидінің қышқылмен әрекеттесуі (Негіздік оксид)
1-қадам: Қажетті материалдарды дайындаңыз.
2-қадам: Мыс сымын немесе тиынды отта қыздырып, оның бетінде мыс оксиді (қара дақ) түзілгенше ұстаңыз.
3-қадам: Суығаннан кейін тиынды кәрленге немесе стақанға салып, оған сірке қышқылын құйыңыз.
4-қадам: Қышқылдың әсерінен мыс оксидінің қара қабатының біртіндеп ерігенін бақылай аласыз.
Мыс оксиді (CuO) негіздік оксид болып табылады және қышқылдармен әрекеттесіп, ерігіш мыс тұздарын түзеді (мысалы, мыс ацетаты).
2-тәжірибе: Күкірт диоксидінің (SO₂) сумен әрекеттесуі (Қышқылдық оксид)
5-қадам: Келесі тәжірибе үшін қажетті материалдарды дайындаңыз.
6-қадам: Сіріңкені жағып, оны жылдам сынауыққа салып, тығынмен жабыңыз. Сіріңке сөнгеннен кейін күкірт диоксидін (SO₂) бөле бастайды.
7-қадам: Сынауыққа аздап су қосып, бірден тығынмен жабыңыз.
8-қадам: Енді судың pH өзгерісін индикатор қағазының көмегімен тексеріңіз.
Күкірт диоксиді – қышқылдық оксид, ол сумен ерігенде қышқыл түзеді, бұл индикатор қағазы түсінің өзгеруімен расталады.
Қорытынды
Бұл зертханалық жұмыста оқушылар мыс оксиді мен күкірт диоксиді мысалында негіздік және қышқылдық оксидтердің қасиеттерін зерттеді. Олар мыс оксидінің сірке қышқылымен қалай әрекеттесетінін және күкірт диоксидінің судың pH ортасын қалай өзгертетінін бақылап, қышқылдың түзілгенін растады. Бұл тәжірибелер оқушыларға оксидтердің қышқылдармен және су ерітінділерімен қалай әрекеттесетінін жақсы түсінуге көмектесті және оксидтердің жіктелуіне қатысты білімдерін нығайтты.