Сабақ
Жұмыстың мақсаты:
- Глюкозаның альдегидоспирт ретінде қасиеттерін зерттеу
- Крахмалға сапалық реакция жүргізу
Күтілетін нәтижелер
Жобаны зерттегеннен кейін оқушылар:
- Топтық жұмыс дағдыларын қалыптастыра алады
- алынған ақпаратты талдай және қорытындылай алады
- өз бетінше логикалық қорытынды жасай алады
Мұғалімге арналған нұсқаулық:
- Тапсырма 2-3 адамнан тұратын топтарда орындалады
- Зертханалық жұмысты бастамас бұрын, сілтеме бойынша қауіпсіздік ережелерімен танысыңыз:
- Жұмыс парағын жүктеп алу үшін сілтемеге өтіңіз:
Теориялық бөлім
Көмірсулар дегеніміз не?
Көмірсулар — бұл құрамында көміртек, сутек және оттек бар органикалық заттар. Олар келесі топтарға бөлінеді:
- моносахаридтер (глюкоза, фруктоза)
- дисахаридтер (сахароза, лактоза)
- полисахаридтер (крахмал, целлюлоза)
Көмірсулар — энергия көзі және тірі ағзалар жасушаларының құрамдас бөлігі.
Глюкоза — моносахарид
Глюкоза (C₆H₁₂O₆) — бұл ең қарапайым қант, ол:
- альдегид тобын (–CHO) қамтиды → сондықтан альдегидоспирт деп аталады
- бес гидроксил тобына (–OH) ие
- мысалы, Cu(OH)₂ немесе [Ag(NH₃)₂]⁺ секілді заттармен тотығу реакцияларына түсе алады
Негізгі қасиеті — глюкоза тотықсыздандырғыш. Ол металл иондарын (мысалы, Cu²⁺) Cu⁺ дейін тотықсыздандырады.
Сахароза — дисахарид
Сахароза (C₁₂H₂₂O₁₁) — бұл глюкоза мен фруктозаның қосылуынан тұрады.
Ерекшелігі — құрамында еркін альдегид тобы жоқ, сондықтан сапалық реакция бермейді.
Бірақ қышқылмен қыздырғанда (гидролиз), ол глюкоза мен фруктозаға ыдырайды, ал бұл заттар оң нәтиже береді.
Практикалық бөлім
1-қадам. Үш сынауық дайындап, оларды нөмірлеңіз. Бірінші сынауыққа глюкоза ерітіндісін құйыңыз.
2-қадам. Екінші сынауық үшін бір шай қасық қантты сумен араластырыңыз.
3-қадам. Алынған ерітіндіні екінші сынауыққа құйыңыз.
4-қадам. Қант ерітіндісіне лимон қышқылын қосып араластырыңыз және оны үшінші сынауыққа құйыңыз.
5-қадам. Мыс(II) гидроксидін (Cu(OH)₂) дайындаңыз: стақанда мыс купоросын сумен ерітіңіз.
6-қадам. 3–4 мл сілті ерітіндісін (NaOH) қосыңыз — көгілдір тұнба түзіледі. Осы тұнбадан әр сынауыққа 3 мл мөлшерде құйыңыз.
7-қадам. Барлық үш сынауықты ыстық суы бар стақанға 15 минутқа қойып, реакцияны бақылаңыз. Бақылауларыңызды жұмыс парағына жазыңыз.
8-қадам. Енді крахмалға сапалық реакция жүргіземіз. Ол үшін картоп крахмалын суда ерітіңіз немесе картоп қайнатпасын пайдаланыңыз.
9-қадам. 2–3 тамшы йод ерітіндісін қосыңыз. Өзгерістерді бақылаңыз. Қорытынды жасап, бақылауларыңызды жұмыс парағына жазыңыз.
Қорытынды
Оқушылар глюкозаның тотықсыздандырғыш қасиеттері бар екенін, крахмалдың йодпен әрекеттесіп ерекше түс беретінін және сахарозаның гидролизі кезінде глюкоза түзілетінін тәжірибе жүзінде дәлелдеді. Бұл тәжірибелер көмірсулардың құрылымы мен қасиеттерін тереңірек түсінуге көмектеседі.