Сабақ
Жұмыстың мақсаты:
- Аммиактың қасиеттерін зерттеу
Күтілетін нәтижелер
Жобаны зерттегеннен кейін оқушылар:
- Топтық жұмыс дағдыларын қалыптастыра алады
- алынған ақпаратты талдай және қорытындылай алады
- өз бетінше логикалық қорытынды жасай алады
Мұғалімге арналған нұсқаулық:
- Тапсырма 2-3 адамнан тұратын топтарда орындалады
- Зертханалық жұмысты бастамас бұрын, сілтеме бойынша қауіпсіздік ережелерімен танысыңыз:
- Жұмыс парағын жүктеп алу үшін сілтемеге өтіңіз:
Теориялық бөлім
Аммиак (NH₃) — өткір иісі бар, түссіз газ күйіндегі зат. Бұл қосылыс азот атомында орналасқан жұптаспаған электрондар есебінен түзілетін бейорганикалық негіз ретінде сипатталады. Аммиак суда ерігенде аммиакты су (NH₄OH), яғни нашатыр спирті түзіліп, сілтілік қасиет танытады.
Аммиактың келесі химиялық қасиеттері бар:
– қышқылдармен әрекеттесіп, аммоний тұздарын түзеді;
– күшті негіздердің (мысалы, натрий гидроксидінің) әсерінен тұздар құрамынан ығысып шыға алады;
– pH-индикаторлардың түсін өзгертіп, сілтілік орта қалыптастырады;
– кейбір металл иондарымен (мысалы, Cu²⁺ және Fe³⁺) комплекс қосылыстар түзе алады.
Осы зертханалық жұмыс барысында аммиактың ұшқыштығы, әртүрлі тұздардың ерітінділерімен және қышқыл-негіз индикаторларымен әрекеттесуі қарастырылады.
Практикалық бөлім
1-қадам. Алдымен барлық қажет болатын реактивтер мен құрал-жабдықтарды әзірлеп алыңыз.
2-қадам. Петри табақшасының екі қарама-қарсы жағына мыс сульфаты мен темір хлоридінің ерітінділерінен 1–2 тамшыдан тамызыңыз. Ерітінділер бір-бірімен араласпауы керек.
3-қадам. pH индикаторын таза сумен аздап сулап, оны ерітінділерге тимейтіндей етіп табақшаға орналастырыңыз.
4-қадам. Табақшаның бос бөлігіне, басқа ерітінділерден алыстау жерге, аммиак ерітіндісінен 1–2 тамшы тамызыңыз. Индикатор түсінің өзгеруі бірден байқалуы мүмкін.Содан кейін сол аммиак тамшысына натрий гидроксиді ерітіндісінен де 1–2 тамшы қосып, реакцияны күшейтіңіз.
5-қадам. Табақшаны қақпақпен жауып, аммиак буының таралуы үшін 10 минутқа қалдырыңыз.
6-қадам. Ерітінділер мен индикатор қағазының түсіндегі өзгерістерді мұқият бақылаңыз.
7-қадам. Қақпақты жайлап ашып, индикатор түсін pH шкаласымен салыстырып көріңіз. Осы арқылы ортаның қышқылдық немесе сілтілік өзгерісін анықтаңыз.
8-қадам. Өз бақылауларыңызды және пайда болуы мүмкін реакция теңдеулерін жұмыс парағына жазып алыңыз.
Келесі сұрақтарға жауап беріңіз:
– Индикатор мен ерітінділердің түсі не себепті өзгерді?
– Бұл тәжірибе барысында қандай заттар түзілді?
– Аммиактың қандай қасиеттері тәжірибе нәтижесінде анықталды?
Қорытынды
Оқушылар бұл зертханалық жұмыста нашатыр спиртінен аммиак газын алып, оның мыс сульфаты, темір хлориді және индикатор қағазына әсерін бақылап зерттеді.