Сабақ
Жұмыстың мақсаты:
- галогендердің және олардың қосылыстарының қасиеттерін зерттеу;
- суда еріген ерітінділердегі галогенид-иондарды (Cl⁻, I⁻) сапалық анықтау әдістерін үйрену.
Күтілетін нәтижелер
Жобаны зерттегеннен кейін оқушылар:
- Топтық жұмыс дағдыларын қалыптастыра алады
- алынған ақпаратты талдай және қорытындылай алады
- өз бетінше логикалық қорытынды жасай алады
Мұғалімге арналған нұсқаулық:
- Тапсырма 3-4 адамнан тұратын топтарда орындалады
- Зертханалық жұмысты бастамас бұрын, сілтеме бойынша қауіпсіздік ережелерімен танысыңыз:
- Жұмыс парағын жүктеп алу үшін сілтемеге өтіңіз:
Теориялық бөлім
Галогендер — Периодтық жүйенің VII тобындағы элементтер: фтор (F₂), хлор (Cl₂), бром (Br₂) және йод (I₂). Олар күшті тотықтырғыштар және металдармен немесе басқа элементтермен әрекеттесіп, оңай галогенид-иондарды (F⁻, Cl⁻, Br⁻, I⁻) түзеді.
Галогенидтер — құрамында галогенид-ион бар тұздар.
Мысалы:
NaCl — натрий хлориді,
NaBr — натрий бромиді,
KI — калий йодиді.
Галогенид-иондарды анықтау үшін сапалық реакциялар қолданылады.
Cl⁻, Br⁻ және I⁻ иондарын күміс нитраты (AgNO₃) ерітіндісі арқылы анықтауға болады.
Бұл кезде тұнба түзіледі:
AgCl — ақ, AgBr — крем түсті, AgI — сары.
I⁻ ионын крахмалмен әрекеттесетін йод (I₂) түзілуі арқылы да анықтауға болады. Йод крахмалмен көк түсті кешен түзеді.
Практикалық бөлім
Тәжірибе №1: Крахмалға сапалық реакция
1-қадам. Шикі картоп тіліміне спирттегі йод ерітіндісінен бірнеше тамшы тамызыңыз.
2-қадам. Түстің өзгеруін бақылаңыз.
Йод крахмалмен әрекеттесіп, қою көк түсті кешен түзеді.
Тәжірибе №2: Галогенид-иондарды анықтау (калий йодиді мысалында)
3-қадам. Таза пробиркаға 2–3 мл Люголь ерітіндісін құйыңыз.
4-қадам. 1–2 тамшы сұйылтылған «Белизна» (NaOCl ерітіндісі) қосып, абайлап араластырыңыз.
5-қадам. Ерітіндінің түсі өзгеріп, боз-қоңыр түске айналғанын байқаңыз — бұл йодтың (I₂) түзілуінен болады.
6-қадам. Ерітіндіге картоптың кішкене бөлігін салыңыз және өзгерістерді бақылаңыз.
Картоптағы қою көк түс йодтың бөлінгенін және оның крахмалмен реакцияға түскенін көрсетеді.
Қорытынды
Бұл зертханалық жұмыс барысында оқушылар галогендер мен олардың қосылыстарының қасиеттерімен танысты, галогенид-иондарды қарапайым және көрнекі химиялық реакциялар арқылы ажыратуды үйренді. Тәжірибелер нәтижесінде оқушылар йод пен крахмалдың өзара әрекеттесуінен түстің өзгеруін және күміс иондарымен әрекеттескенде әртүрлі түсті тұнбалардың түзілуін бақылады. Бұл бақылаулар арқылы ерітіндіде қай галогенидтің бар екенін оның түсі мен тұнбасының сипаты бойынша анықтауға болатыны жайлы қорытынды жасалды.