Сабақ
Жұмыстың мақсаты:
- ІІ A топ элементтерінің және олардың қосылыстарының қасиеттерін зерттеу.
Күтілетін нәтижелер
Жобаны зерттегеннен кейін оқушылар:
- Топтық жұмыс дағдыларын қалыптастыра алады
- алынған ақпаратты талдай және қорытындылай алады
- өз бетінше логикалық қорытынды жасай алады
Мұғалімге арналған нұсқаулық:
- Тапсырма 3-4 адамнан тұратын топтарда орындалады
- Зертханалық жұмысты бастамас бұрын, сілтеме бойынша қауіпсіздік ережелерімен танысыңыз:
- Жұмыс парағын жүктеп алу үшін сілтемеге өтіңіз:
Теориялық бөлім
ІІ A топ элементтері —бұлар сілтілік-жер металдары: бериллий (Be), магний (Mg), кальций (Ca), стронций (Sr), барий (Ba) және радий (Ra).
Олардың сыртқы электрондық қабатында екі электрон бар, сондықтан олар бұл электрондарды оңай береді және тотығу дәрежесі +2 болады.
Кальций мен магний табиғатта кең таралған — бор, әктас, гипс, доломит түрінде және теңіз суы құрамында кездеседі.
Олардың қосылыстары тірі ағзаларда, құрылыста және өнеркәсіпте маңызды рөл атқарады.
Негізгі қасиеттері:
- Карбонаттар (CaCO₃, MgCO₃) қышқылдармен әрекеттесіп, көмірқышқыл газын бөледі.
- Оксидтер мен гидроксидтер (CaO, Ca(OH)₂, Mg(OH)₂) негіздік қасиет көрсетіп, сілтілі ерітінділер түзеді.
- Магний немесе кальций тұздары сілтілермен әрекеттескенде ақ түсті ерімейтін тұнба — гидроксидтер түзіледі.
Практикалық бөлім
Тәжірибе №1
1-қадам. Таза сынауыққа шамамен 2–3 мл сірке қышқылын құйыңыз.
2-қадам. Сынауыққа бор кесегін (CaCO₃) салыңыз.
Бақылау: көпіршіктер түрінде көмірқышқыл газы (CO₂) бөлінеді.
Тәжірибе №2
3-қадам. Шыны стақанға шамамен 30 мл су құйып, аз мөлшерде сөндірілген әк (CaO) қосыңыз. Араластырыңыз.
4-қадам. Ерітінді тұнған соң, әк суының pH мәнін индикатор қағазын батырып анықтаңыз.
Бақылау: қағаз көк/жасыл түске боялады — демек реакция сілтілік.
Тәжірибе №3
5-қадам. 3 г магний сульфатын (MgSO₄) 30 мл жылы суда ерітіңіз.
6-қадам. Таза сынауыққа 2–3 мл алынған MgSO₄ ерітіндісін құйып, аз мөлшерде сода (Na₂CO₃) немесе натрий гидроксиді (NaOH) ерітіндісін қосыңыз.
Бақылау: ақ түсті тұнба түзіледі — магний гидроксиді (Mg(OH)₂).
Қорытынды
Бұл жұмыста оқушылар сілтілік-жер металдарының және олардың қосылыстарының негізгі қасиеттерін зерттеді. Жасалған тәжірибелер II A топ элементтерінің химиялық қасиеттері ұқсас екенін және олардың қышқылдармен, сумен және сілтілермен белсенді әрекеттесетінін көрсетті.