1-сабақ
Жұмыстың мақсаты:
- пияз тамырұшынан уақытша микропрепарат дайындау
- пияз тамырұшы жасушаларының бөлінуін бақылау
- дайындалған микропрепараттың көмегімен пияз тамырының жасушаларында митоз кезеңдерін зерттеу
Күтілетін нәтижелер
Жобаны зерттегеннен кейін студенттер:
- Топтық жұмыс дағдыларын қалыптастыра алады
- алынған ақпаратты талдай және қорытындылай алады
- өз бетінше логикалық қорытынды жасай алады
Мұғалімге арналған нұсқаулық:
- Тапсырма 3 адамнан тұратын топтарда орындалады
- Өткір заттармен жұмыс істеу аса сақтықты талап етеді
- Зертханалық жұмысты бастамас бұрын, сілтеме бойынша қауіпсіздік ережелерімен танысыңыз:
- Жұмыс парағын жүктеп алу үшін сілтемеге өтіңіз:
Теориялық бөлім
Митоз-бұл бір жасушаның екі бірдей еншілес жасушаға бөліну процесі. Бұл тірі организмдердегі жасушалардың көбеюінің негізгі әдісі.
Митоз төрт кезеңнен тұрады:
- Профаза: хромосомалар спиральданады және микроскоп астында көрінеді.
- Метафаза: хромосомалар жасушаның экваторлық жазықтығында орналасады.
- Анафаза: хромосомалар жасушаның полюстеріне қарай бөлінеді.
- Телофаза: хромосомалар деспирализацияланады және нәтижесінде екі еншілес жасуша түзіледі.
Практикалық бөлім
1-қадам. Пияз тамырларын өсіру
Пиязды стақанға салыңыз. Процесс барысында су деңгейі пияздың түбінен жоғары екеніне көз жеткізіңіз. Бөлме температурасында жақсы жарықтандырылған жерге қойыңыз. 2-3 тәуліктен соң тамыр ұштарының өскенін байқай аласыз.
2-қадам. Тамыр ұштарын дайындау
Тамырдың ұзын, сау ұшын таңдаңыз (шамамен 5 мм) және оны скальпельмен мұқият кесіңіз. Тамырдың ұшын пинцет көмегімен таза әйнекке ақырын қойыңыз.
3-қадам. Тамыр ұштарын бекіту
Құрылымын сақтау үшін сынама үлгісін этанол мен сірке қышқылының 3:1 қатынасында бірнеше минутқа бекітуге болады. Бұл қадам міндетті емес, алайда бояу кезінде жасушалардың бұрмалануын болдырмауға көмектеседі.
4-қадам. Тамыр ұштарын бояу
Шыныдағы тамырдың ұшына бірнеше тамшы йод немесе ацетокармин бояуын тамызыңыз. Бояу жасушаларға енуі үшін әйнекті оттықтың немесе ыстық плитканың үстінен бірнеше секунд қыздырыңыз (абай болыңыз және қауіпсіздік ережелерін сақтаңыз). 5-10 минутқа қалдырыңыз.
5-қадам. Тазалау
Ацетокарминді қолданған кезде артық бояуды кетіру және хромосомалардың көрінуін жақсарту үшін әйнекті N/10 тұз қышқылы ерітіндісімен шаюға болады. Шыныдан артық сұйықтықты сүзгі қағазымен ақырын сүртіңіз.
6-қадам. Жабын әйнегін орнату
Содан кейін үстінен жабын әйнегімен мұқият жабыңыз. Ауа көпіршіктерін болдырмаңыз.
7-қадам. Микроскоппен бақылау
Тамыр ұшының жасушаларына назар аудару үшін микроскоп параметрлерін реттеңіз. Сіз боялған ядроны және митоздың әртүрлі кезеңдерін, соның ішінде метафаза кезеңіндегі хромосомаларды көре аласыз.
8-қадам. 40X ұлғайтылған объектив арқылы бақылаған кезде, препараттан жабын әйнегін алып тастап, глицериннің бірнеше тамшысын тамызыңыз. Содан кейін препаратты үстелге қойыңыз, қысқышпен бекітіңіз және объектив ұшы майға толығымен батып тұратындай үшін қашықтығын реттеңіз.
9-қадам. Жұмысты қорытындылау үшін жұмыс парағына сұрақтарға жауаптар жазыңыз.
- Неліктен бұл тәжірибеде пияз тамырұшы қолданылды? Қалай ойлайсыз?
- Микроскоппен митоздың қандай фазаларын көре алдыңыз?
- Митоздың табиғаттағы биологиялық рөлі қандай?
Қорытынды
Митоз-өмірге қажетті күрделі процесс. Пияз тамырының митозын зерттеу оқушыларға осы маңызды процесті түсінуге көмектесетін құнды білім беру құралы болып табылады.