1-сабақ
Жұмыстың мақсаты:
- Сүтқышқылды өнімдердің микроорганизмдерінің әртүрлі қоректік орталардағы өсу ерекшеліктерін анықтау және алынған нәтижелерді салыстыру.
Күтілетін нәтижелер
Жобаны зерттегеннен кейін оқушылар:
- Топтық жұмыс дағдыларын қалыптастыра алады
- алынған ақпаратты талдай және қорытындылай алады
- өз бетінше логикалық қорытынды жасай алады
Мұғалімге арналған нұсқаулық:
- Тапсырма 3-4 адамнан тұратын топтарда орындалады
- Зертханалық жұмысты бастамас бұрын, сілтеме бойынша қауіпсіздік ережелерімен танысыңыз:
- Жұмыс парағын жүктеп алу үшін сілтемеге өтіңіз:
Теориялық бөлім
Сүтқышқылды өнімдер (айран, йогурт, ряженка, қатық және т.б.) сүтқышқылды микроорганизмдердің әрекетінің нәтижесінде түзіледі. Негізгі рөлді сүтқышқылды бактериялар (Lactobacillus, Streptococcus, Lactococcus), ал кейбір жағдайларда ашытқылар (Saccharomyces, Candida) атқарады. Бұл микроорганизмдер сүт қанты – лактозаны ашытып, сүт қышқылын түзеді. Сүт қышқылы өнімге қышқыл дәм беріп, казеин ақуызының ұюына ықпал етеді.
Микроорганизмдер ашу процесінде маңызды рөл атқарады және сүтқышқылды өнімдерді өндіруде қолданылады. Оларды зерттеу үшін микробиологиялық зерттеулер жүргізіледі. Ол бірнеше негізгі кезеңнен тұрады:
- Қоректік ортаны дайындау. Микроорганизмдердің өсуі үшін құрамында қоректік заттар (ақуыздар, көмірсулар, минералдар) бар орта қажет. Лаборатория жағдайында сүтті орта, картопты немесе қант-агарлы ортаны қолдануға болады.
- Материалды себу. Стерильді ілмек немесе шпатель көмегімен зерттелетін материалдың (мысалы, айран немесе йогурт) аз мөлшері қоректік ортаның бетіне жағылады. Бұл кезең микроорганизмдердің орнығып, көбейе бастауына мүмкіндік береді.
- Инкубация. Себінділер жылы жерге (әдетте бөлме температурасында немесе термостатта) қойылады, мұнда микроорганизмдер белсенді түрде көбейеді.
- Нәтижелерді бақылау және сипаттау. Біраз уақыттан кейін ортада колониялар – микроорганизмдердің көзге көрінетін шоғырлары пайда болады. Колониялар пішіні, түсі және көлемі бойынша ерекшеленуі мүмкін. Бұл белгілер сүтқышқылды өнімнің микрофлорасы туралы болжам жасауға мүмкіндік береді.
Осылайша, микробиологиялық зерттеулер микроорганизмдердің өсу процесін сипаттап, түсіндіруге және олардың алуан түрлілігін зерттеуге көмектеседі.
Практикалық бөлім
Қоректік ортаны дайындау және сүтқышқылды өнімдерден культураларды себу
Бұл жұмыста үш түрлі ортаның тиімділігі тексеріледі:
- сүт-агарлы,
- картоп-агарлы,
- қант-агарлы.
1-қадам. Сұйық негізді дайындау.
Алдын ала қайнатып, үш стаканға құйыңыз:
- 50 мл сүт,
- 50 мл картоп қайнатпасы,
- 50 мл ыстық су.
2-қадам. Компоненттерді қосу.
Әр стаканға қосыңыз:
- ½ шай қасық агар-агар,
- бір шымшым қант.
3-қадам. Араластырып, агар толық ерігенше 2–3 минут қыздырыңыз.
4-қадам. Ортаны құю.
Жылуға төзімді қолғап киіп, стакандарды абайлап плитадан алыңыз. Ыстық ерітінділерді алдын ала стерильденген Петри табақшаларына немесе кішкентай шыны банкаларға құйыңыз. Егер қақпағы болмаса, фольгамен, сүзгі қағазымен немесе тағамдық пленкамен жабыңыз. 20–25 минутқа қалдырыңыз, толық қатқанша (орта қатты күйге айналады).
5-қадам. Себу.
Стерильді мақта таяқшасымен (немесе жаңа, қаптамадан алынған) аздап сүтқышқылды өнімді (қаймақ, айран, грек йогурты) алыңыз. Ортаның бетімен таяқшаны абайлап зигзаг түрінде жүргізіңіз. Агарды зақымдамау үшін қатты баспаңыз.
6-қадам. Герметизация.
Ыдыстарды бірден қақпақпен немесе тағамдық пленкамен жабыңыз (пленканы алдын ала спиртпен өңдеуге болады).
7-қадам. Инкубация және бақылау.
Ыдыстарды бөлме температурасында қараңғы жерге қойыңыз. Алғашқы 2 тәулікте қараңғыда ұстаңыз, кейін күн сайын тексеріңіз. Өзгерістерді белгілеңіз: нүктелердің, қабаттың пайда болуы, әртүрлі орталардағы колониялардың айырмашылығы.
