Сабақ
Жобаның мақсаты
– Планеталардың спутниктері туралы түсінік қалыптастыру;
– Жер серігі-Аймен толығырақ таныстыру;
– Айналмалы тұтылу дөңгелегін жасаңыз.
Мұғалімге арналған нұсқаулық
– Жобаның практикалық бөлімінде т жұппен жұмыс істейді.
– Оқушылар күн жүйесі/ ай/ай және күн тұтылуы секілді тақырыптармен танысуы керек.
– Тәжірибелік бөлімді бастамас бұрын, студенттерге барлық қажетті материалдарды таныстырыңыз және беріңіз.
– Қайшымен жұмыс істеу туралы қысқаша нұсқаулық жасаңыз.
– Сабақтың басында оқушыларға PBL (project based learning) айдарын түсіндіру. 4К дағдылары (сыни ойлау, коллаборация, креативтілік, презентация)
Steam сабақтарындағы қауіпсіздік техникасы
Сабақты бастамас бұрын мұғалімге қауіпсіздік техникасымен танысуға кеңес беріледі. Қажет болған жағдайда (ҚТ-да көрсетілген заттарды пайдаланған жағдайда) оқушыларға қысқаша нұсқама жүргізу. Steam сабақтарында қауіпсіздік техникасы сілтемесіне өтіңіз
Теориялық бөлім
Күн жүйесі – Сүт жолы галактикасындағы жұлдыздар жүйесі, оның ішінде күн және оның айналасындағы табиғи ғарыш объектілері: ғаламшарлар, олардың серіктері, ергежейлі ғаламашарлар, астероидтар, метеороидтар, кометалар және ғарыштық шаң.
Жер – Күннен үшінші планета және жер тобындағы ең үлкен ғаламшар. Жердің ерекше жағдайлары планетада өмір сүруге мүмкіндік берді.
Жер атмосферасы азоттан (78%), оттектен (21%), көмірқышқыл газынан және басқа газдардан (1%) тұрады. Оттегі мен азот-ДНҚ құру үшін қажетті заттар. Атмосфераның озон қабаты күн радиациясын сіңіреді. Жердегі оттегі өсімдіктерді көмірқышқыл газынан синтездейді. Олар болмаңыз, біздің планетамыз Венераға ұқсайды. Екінші жағынан, атмосферадағы СО2-нің Белгілі бір мөлшері жер бетінде өмір сүруге ыңғайлы температураны қамтамасыз етеді.
Жер серігі бар – Ай. Оның мөлшері жер диаметрінің ¼ бөлігін құрайды, бұл спутник үшін өте көп. Айдың тартылуы жер суына әсер етеді, толқындар мен ағындарды тудырады. Айдың өз осі мен Жердің айналасында айналуы синхронды, сондықтан ай әрқашан жерге тек бір жағымен қарайды.
Ай – Жердің серігі. Бұл бізге ең жақын ғарыштық дене. Ол Күннің айналасында, Жермен бірге қозғалады. Шамамен бір ай жерден 384,400 км орташа қашықтық. Айдың массасы біздің ғаламшарымыздың массасынан шамамен 81 есе аз. Айға қарасақ, ол күн сияқты бірдей мөлшерде болатын сияқты. Шын мәнінде, бұл күннен бірнеше есе аз және диаметрі бойынша Жерден шамамен 4 есе аз.
Ай өз осінің айналасында айналады, сондықтан Ай, Жер сияқты, күн мен түнді ауыстырады. Тек Ай Жерге қарағанда баяу айналады, сондықтан оның күні біз сияқты 24 сағатқа созылмайды, бірақ жердің 29,5 күні. Демек, айда күн екі аптаға тең, ал түн екі аптаға созылады. Ай өз жарығын шығармайды және бізге жарқын болып көрінеді, өйткені күн сәулелері оған түсіп, оның бетінен шағылысады.
Күн мен Айдың тұтылуы
Күн тұтылуы Ай Күн мен жердің арасында болғанда және Күнді жауып тұрған кезде пайда болады. Бұл құбылыс бірнеше минутқа созылады, бірақ бүкіл әлем астрономдары бұл оқиғаны бақылауды күтуде. Күн тұтылуы айдың көлеңкесі түсетін жерлерде ғана көрінеді.
Айдың тұтылуымен бәрі керісінше: ай мен күннің арасында орналасқан жер көлеңкесін айға лақтырып, оны күннен қорғайды.
Практикалық бөлім
1 қадам. Қара қағазға диаметрі 14см болатын шеңбер сызып, қиып аламыз
2 қадам. Картон қағазға күннің суретін, ал екінші картонға жердің суретін салып бояймыз одан соң қиямыз. Қалауыңызша Жердің суретін бояп қойсаңыз болады.
3 қадам. Екі қара қағаздың ортасынан тесік жасаймыз. Сонан соң бір қара қағазды суретте корсетілгендей қиып аламыз. Тура тесіктің үстінен және астынан шаршы, ал ең астыңғы жағынан доғал қиып аламыз.
4 қадам. Жер суретінің ортасынан 2 тесік кішкене арақашықтық жасап екі қара қағазбен сымның көмегімен біріктіреміз. Күннің суретін қара қағаздын жоғарғы жағына желімдейміз
5 қадам. Картонның қалған бөліктерінен екі кішкентай шеңбер қиып аламыз олар бізде ай болады, оны қара қағазға шаршыдан көрініп тұратындай желімдейміз. Бірінші айды шеңберді айналдырғанда жер мен күннің ортасында болатындай қара қағазға желімдейміз. Екінші айды шеңберді айналдырғанда күннен алыс болатындай қара қағазға желімдейміз.
6 қадам. Дайын болған дөгелекке ай мен күннің тұтылуларын қағазға жазып алып, қара қағаздың төменгі жағына желімдейміз.
Қорытынды
Бұл сабақта оқушылар Жердің табиғи серігі Ай жайлы білімін толықтырды, және ай мен күннің тұтылуы қалай болатынын білді. Өз қолдарымен айналмалы тұтылу дөңгелегін жасады.
Бұл жобада әр оқушы санат бойынша STEAM титулымен марапатталады:
– Сіз өзіңіз, ай мен күннің тұтылуы жайлы зерттедіңіз , сіз – нағыз астрономсыз!
– Сіз жұппен жұмыс істей отырып, әріптесіңізді тыңдап және бірге жұмыс істеп, топтық жұмыс дағдыларын дамыттыңыз. Практикалық жұмыс барысында сіз өз шығармашылығыңызды және біліктілігіңізді көрсеттіңіз.
Бағалау
