1 апта

Мақсат

• Геометриялық пішіндер мен заттардың пішіні туралы білімді жетілдіру
• Бейнелі ойлауды дамыту

Жұмысты бастамас бұрын қауіпсіздік шараларын оқыңыз [ қауіпсіздік ережелері]

Мұғалімге арналған нұсқаулық

• Оқушыларға аралардың тіршілігі және олардың мекендейтін жерлері туралы әңгімелеңіз.
• Жобаны бастамас бұрын қайшы және желіммен жұмыс істеу туралы қысқаша нұсқаулық жүргізіңіз.

Кіріспе

Бал аралары көп бал шығарып, үлкен ұялар жасайды. Ұяларды салу үшін олар өздері шығаратын балауызды пайдаланады. 

Ара ұялары – бал шырындарын сақтауға және оны балға айналдыруға арналған балауыз жасушалары. Сондай-ақ, ара ұялары – ұрпақ өсіру орны. Ара ұяларының балауыз құрылымын жасау кезінде аралар арнайы бездерден балауызды бөліп шығарады. 

Неліктен аралардың ұялары алтыбұрышты болады?

Аралардың тұрғын үйлері – инженерлік өнер туындысы. Ара ұяларын құрайтын балауыз жасушаларының негізінде қабырғалары бірдей алтыбұрыштар орналасқан. Аралардың ұяларында алтыбұрышты жасушалардан басқа бесбұрыштылар да кездеседі. Олар үлкен және кіші жасушалар арасында орналасқан.

Алтыбұрышты пішін – ара ұясын салу үшін ең қолайлы және үнемді пішін. XVIII ғасырда Чарльз Дарвин аралардың бал ұяларын зерттеді. Әртүрлі пішіндерді салыстыра отырып, ғалым алтыбұрыштың пішіні балауыздың шығынын және аралардың еңбегін төмендететінін түсіндірді. Осылайша, алтыбұрыш ара ұяларын салу үшін тамаша пішін болып табылады [1].

Қолданылған әдебиет.

 [1] https://medvoblago.ru/pchelovodstvo/pochemu-soty-pchel-imeyut-shestigrannuyu-formu

Практикалық бөлім.

Төменде үш адамнан тұратын командаға арналған нұсқаулар берілген. Командадағы әрбір оқушы ара ұясының бір түрін жасауы керек.

Әр оқушыға бір түсті картонды беріңіз.

Түсті картонды суретте көрсетілгендей ені 1,5 см жолақтарға кесіңіз. 

Әрі қарай әр оқушы бір фигура түрінен тұратын ара ұяларын жасайды.

 Бүйірлері бірдей болатындай етіп жолақтарды бүктеп, ұштарын желімдеп, қажетті фигураларды жасаңыз.

Үшбұрыштардан жасалған бал ұялары.

Жолақты 6,5 см болатын 3 тең бөлікке бөліп, үшбұрышты алу үшін оларды бүгіңіз. Ұштарын қағаз желімімен жабыстырыңыз.

Тағы 5 осындай үшбұрыш жасаңыз. Алынған үшбұрыштарды бал ұяларын жасау үшін жабыстырыңыз.

Шаршыдан жасалған бал ұялары.

• Жолақты 4,5 см болатын 4 тең бөлікке бөліп, квадратты алу үшін оларды бүгіңіз.
• Осы шаршылардан тағы 8 шаршы жасаңыз. Алынған шаршыларды бал ұяларын жасау үшін жабыстырыңыз.

Алтыбұрыштардан жасалған бал ұялары.

• Жолақты 3 см болатын 6 тең бөлікке бөліп, алтыбұрышты алу үшін оларды бүгіңіз.
• Осы алтыбұрыштардан тағы 6 жасаңыз. Алынған алтыбұрыштарды бал ұяларын жасау үшін жабыстырыңыз.

Бұрыш түрлерін талқылау.

Оқушылармен фигуралардың ішкі бұрыштарын талқылаңыз. Әр топ мүшесі мүсіншенің түріне қарай әр түрлі жауап береді.

Оқушылардан сұраңыз:

•  Үшбұрыш/шаршы/алтыбұрыштың неше қабырғасы бар?
• Фигураларыңның ішкі бұрышы қандай түрге жатады? (Сүйір бұрыш/доғал бұрыш/тік бұрыш)

 Ішкі бұрыштардың түрін анықтау үшін оқушылардан тік бұрышты сызғышты қолдануды сұраңыз.

Үшбұрыштың бұрышы сызғыштың бұрышынан кіші. Демек, біздің үшбұрыштың бұрышы сүйір. 

Шаршының бұрышы сызғыштың бұрышына тең. Демек, шаршының бұрышы тік бұрыш. 

Алтыбұрыштың бұрышы сызғыштың бұрышынан үлкен. Демек, алтыбұрыштың бұрышы доғал.