Сабақ
Мақсаты:
- ерітінді ортасы түсінігімен танысу
- ерітіндінің ортасының түрлерін ажырата білу
- әмбебап индикатордың көмегімен ортаны анықтап үйрену
Мұғалімге арналған нұсқаулық
1. Оқушыларды әр топта 2 оқушыдан болатын етіп бөліңіз.
2. Жұмыс парағын жүктеп алу үшін сілтемені басыңыз:
3. Сарамандық жұмысты бастамас бұрын сілтеме арқылы өтіп қауіпсіздік ережесімен танысыңыз:
Теориялық бөлім
РН — су немесе шырын сияқты сұйықтықтың қышқыл немесе сілтілі болуы мүмкін екенін өлшеу әдісі. РН — ерітіндінің қышқылдығының немесе сілтілігінің өлшемі. Ол 0-ден 14-ке дейінгі шкала бойынша өлшенеді, мұнда 7 бейтарап мән, 7 – ден аз болса қышқыл, ал 7 – ден көп болса сілтілі. РН мәні неғұрлым аз болса, соғұрлым қышқыл ерітінді, ал неғұрлым көп болса, соғұрлым сілтілі болады.
Неліктен бұл маңызды? Өйткені әртүрлі химиялық процестер әртүрлі РН деңгейлерінде жүреді. Мысалы, сілтілі ерітіндіні ыдыс жуу үшін қолданған дұрыс, себебі ол майды оңай кетіреді. Лимонад жасау үшін сусынның дәмді болуы үшін қышқыл лимон шырыны қажет.
РН өлшеу ерітіндінің тұтынуға қауіпсіз екенін анықтау, химиялық реакцияларды реттеу, өнім сапасын анықтау және т.б. үшін пайдалы болуы мүмкін.
Индикатор қағаздары — бұл ерітіндінің рН мәніне байланысты түсін өзгертетін қағаз жолақтары. РН-ны индикаторлық қағаздармен өлшеу үшін алдымен өлшегіңіз келетін ерітіндіні дайындау керек. Содан кейін, индикатор қағазын ерітіндіге салыңыз да, түсі өзгергенше бірнеше секунд күтіңіз. РН мәнін анықтау үшін индикатор қағазының түсін түс шкаласымен салыстырыңыз.
Практикалық бөлім
Қадам 1.
Қажетті материалдармен танысып шығыңыз
Қадам 2.
Стакандарды 1-ден 5-ке дейін нөмірлеңіз.
Қадам 3.
Екінші нөмірдегі стаканға лимон шырынын құйыңыз. Ол үшін лимонды кесіп, жарты бөлігінің шырынын стаканға сығыңыз.
Қадам 4.
Үшінші стаканға 1 қасық сода салыңыз.
Қадам 5.
Төртінші стаканға 1 қасық алма сірке суын құйыңыз.
Қадам 6.
Бесінші стаканға 1 қасық сұйық сабын құйыңыз.
Қадам 7.
Бес стаканға да орташа мөлшерде су құйыңыз.
Қадам 8.
Енді әмбебап индикатордың көмегімен ортаны анықтаңыз. 5 әмбебап индикаторды алыңыз. Әр сұйықтыққа бір-бір индикатордан алып, пинцетпен индикатордың ортаңғы бөлігіне дейін батырып, бірнеше секундқа ұстаңыз.
Қадам 9.
Әр заттың индикаторларын жеке-жеке эталонды шкала бойынша қай ортаға жататынын анықтаңыздар.
Қадам 10.
Алынған нәтижелерді төмендегі кестеге толтырыңыздар.
| Заттың атауы | Әмбебап индикатордың түсі | Ерітіндінің ортасы |
| Су | ||
| Лимонды су | ||
| Ас содасы қосылған су | ||
| Алма сірке суы | ||
| Сабынды су |
Қадам 11.
Төмендегі сұрақтарға жауап беру арқылы қорытынды жасаңыз.
РН дегеніміз не және ол ортаның қышқылдығы мен сілтілігімен қалай байланысты?
Ортаның рН қалай өлшеуге болады?
Қандай әрекеттер ортаның рН өзгеруіне әсер етеді?
Ортаның әртүрлі түрлері үшін рН диапазоны қалай өзгереді (мысалы, қышқыл, сілтілі, бейтарап)?
Суға лимон шырының қосқанда неге қышқыл ортаға, ас содасын қосқанда сілтілі ортаға айналды?
Суға алма сірке суы мен лимон шырынын қосқанда су неге қышқылды ортаға айналды?
Қорытынды
Бұл сарамандық жұмысты жасау арқылы оқушылар pH ортаның түрлерімен танысты. Индикаторларды қолдану арқылы ортаны анықтап үйренді. Индикатор түсіне қарап, ортаның сілтілі, қышқыл не бейтарап екенін анықтауды үйренді. Күнделікті өмірде тұтынатын өнімдерінің қай ортаға жататынын анықтады.