Сабақ

Мақсаты:

• табиғи және жасанды материалдардың артықшылықтары мен кемшіліктерін анықтауды үйрену
• жасанды материалдарға қарағанда табиғи материалдардың артықшылықтарын анықтау
• табиғи материалдардың жасанды материалдарға қарағанда кемшіліктерін анықтау

Мұғалімге арналған нұсқаулық

1. Оқушыларды топтарға бөліңіз.

2. Жұмыс парағын жүктеп алу үшін сілтемені басыңыз:

3. Сарамандық жұмысты бастамас бұрын сілтеме арқылы өтіп қауіпсіздік ережесімен танысыңыз:

Теориялық бөлім

Табиғи талшықтар

Мақта, жүн, зығыр және жібек сияқты табиғи талшықтардың тоқыма өнеркәсібінде ежелден бері қолданылып келе жатыр. 

Табиғи талшықтардың артықшылықтарына табиғи болуы, ауа өткізгіштігі, денеге жағымды болуы және жылдам ыдырауы жатады. Мысалы, мақта нәзік және ылғалды сіңіру қабілетімен ерекшеленеді, бұл оны жазғы киім үшін тамаша материал етеді. Жүн керемет жылу оқшаулауына ие және ылғалды жағдайда да жылуды сақтай алады.

Бірақ кез-келген нәрсе сияқты, кемшіліктер де бар. Табиғи талшықтар көбінесе жуудан кейін бозаруға, кішірейіп қалуға және деформацияға ұшырайды. Сондай-ақ, оларды өндіру көптеген ресурстарды, соның ішінде көп су мен жерді қажет етуі мүмкін.

Жасанды талшықтар

Енді полиэстер, нейлон және модаль сияқты жасанды талшықтарға көшейік. Олар табиғи материалдардың кейбір шектеулерін жеңуге арналған.

Жасанды талшықтар керемет беріктікке, кішіреюден және бозаруға төзімділікке ие, сонымен қатар олар пішінін ұзақ уақыт сақтайды. Олар сондай-ақ суды өткізбеу немесе жылудан қорғау қасиеттері сияқты белгілі бір сипаттамалармен жасалуы мүмкін.

Жасанды талшықтарды өндіру ресурстар тұрғысынан тиімдірек болуы мүмкін, өйткені ол кейбір табиғи талшықтармен салыстырғанда аз су мен жерді қажет етеді.

Алайда, жасанды талшықтардың да кемшіліктері бар. Олардың ауа өткізгіштігі аз болуы мүмкін, бұл оларды ыстық ауа-райында киюге қолайсыз етеді. Сондай-ақ, жасанды талшықтардың көпшілігі мұнайдан немесе химиялық қосылыстардан жасалады, бұл қоршаған ортаға теріс әсер етуі мүмкін.

Практикалық бөлім

Текстура және визуалды тексеру:

Қадам 1.

Маталардың өлшемін 40*30 см етіп алыңыз. Матаның беткі жағын зерттеңіз. Қай матаның беті жылтырап тұр, қайсысы жылтыр емес? 

Қадам 2.

Талшықтардың құрылымы мен сыртқы түрін мұқият тексеру үшін қол линзасын немесе үлкейткіш әйнекті пайдаланыңыз. Талшық құрылымындағы, беткі үлгілердегі және қалыңдықтағы айырмашылықтарды бақылаңыз. 

Қадам 3.

Бақылауларды жұмыс парағына жазыңыз.

Салмақты салыстыру:

Қадам 4.

Мата үлгілерін таразымен өлшеңіз. Ас үй таразысын қолдансаңыз болады. 

Қадам 5.

Әр матаның салмағын жұмыс парағына жазып, салмақ айырмашылықтарының салдарын талқылаңыз.

Қайшымен қию: 

Қадам 6.

Әр мата үлгісінен 30*10 см бөлігін қайшымен қиыңыз. 

Қадам 7. 

Олардың гүлдену немесе тегіс жиектер сияқты факторларға назар аудара отырып, талшықтардың кесілген кезде қалай өзгертінін бақылап, жұмыс парағына жазыңыз.

Суды сіңіру сынағы:

Қадам 8.

Әр талшық түріндегі матаның 30*30 өлшемді үлгілерін тегіс жерге қойыңыз. Су бөтелкесін пайдаланып, әр мата үлгісіне аз мөлшерде су шашып, талшықтардың ылғалға қалай әсер ететінін көріңіз. 

Қадам 9.

Олар суды тез сіңіре ме, әлде оны итеріп жібере ме? Жұмыс парағына жазыңыз.

Майлар мен сұйықтықтарға төзімділік сынағы:

Қадам 10.

Әртүрлі маталардың қиылған 30*10 бөліктерін 15*10 өлшемінде екіге бөліңіз. Бір бөлігіне тамшуырмен күнбағыс май құйыңыз. 

Қадам 11. 

Маталардың қиылған екінші бөлігіне тамшуырмен сірке суын құйыңыз. 

Қадам 12.

Талшық түрлерінің әртүрлі сұйықтықтарға қалай әсер ететінін бақылаңыз. Қандай талшықтар сұйықтықтарды басқаларына қарағанда жақсы итереді немесе сіңіреді? Жұмыс парағына жазыңыз.

Мата үлгісінің жануы:

Қадам 13.

Мата үлгісінің құрғақ бөлігінен жіп суырып алып, қысқышпен ұстап, сіріңкемен жағып көріңіз. 

Қадам 14. 

Жанған жіп қандай болып көрінеді? Жіп жанған кезде қандай иіс пайда болды? Алынған деректерді жұмыс парағына жазыңыз. 

Жуу сынағы:

Қадам 15.

Шұңғыл ыдыс алып, орташа мөлшерде су құйыңыз және кір жуғыш ұнтақ салып көпіртіңіз. 30*30 өлшемдегі мата үлгілерін су құйылған ыдысқа батыру арқылы жуу процесін имитация жасаңыз. Үлгілерді бірнеше минут бойы ақырын жуыңыз. 

Қадам 16.

Матаның сыртқы түрі мен құрылымындағы кез келген өзгерістерді байқап, жазып алыңыз.

Қадам 17.

Төмендегі сұрақтарға жауап беріп, қорытынды жасаңыз:

1.  Тоқыма өнеркәсібіндегі табиғи және жасанды талшықтардың негізгі айырмашылықтары қандай?

2. Табиғи талшықтарды өндіру үшін қандай табиғи материалдар жиі қолданылады?

3. Табиғи талшықтардың киім өндірісіндегі жасанды талшықтардан қандай артықшылықтары бар?

4. Спорт немесе жұмысқа арналған киімдердің белгілі бір түрлерін жасау кезінде табиғи және жасанды талшықтарды таңдауға қандай факторлар әсер етеді?

5. Сіз киетін киімдер қандай мата түрлерінен тұрады?

Қорытынды

Оқушылар бұл сарамандық жұмыста маталарды зерттеу барысында олардың негізгі сипаттамалары, артықшылықтары мен кемшіліктері, сондай-ақ әртүрлі қолдану салалары қарастырды.

Табиғи және жасанды талшықтардың өзіндік ерекшеліктері мен шектеулері бар екені байқалды, оларды белгілі бір өнімге материал таңдау кезінде ескеру қажет. Қоршаған ортаның әсерін және материалдың әртүрлі факторлардың әсеріне төзімділігін ескеру маңызды.