Сабақ
Мақсаты:
- гетеротрофты организмдердің асқорыту жүйесімен танысу
- асқорыту жүйесінің қызметін түсіну
- асқорыту жүйесі органдарының рН орталарын анықтау
Күтілетін нәтижелер:
Жобаны зерттегеннен кейін оқушылар:
- Топтық жұмыс дағдыларын қалыптастыру
- алынған ақпаратты талдау және қорытындылау
- өз бетінше логикалық қорытынды жасау және қорытынды жасау
Мұғалімге арналған нұсқаулық
Оқушыларды топтарға бөліңіз.
Жұмыс парағын жүктеп алыңыз:
Сарамандық жұмысты бастамас бұрын сілтеме арқылы өтіп қауіпсіздік ережесімен танысыңыз:
Теориялық бөлім
Гетеротрофты тамақтану — бұл адамдардың тамақтану режимі. Гетеротрофты тамақтану кезінде организм әртүрлі организмдерден органикалық қоректік заттарды алады және оларды пайдаланады.
Барлық гетеротрофтар (гемопоэтикалық және ішек паразиттерін қоспағанда) күрделі қоректік заттарды қарапайым қосылыстарға (ас қорытуға) айналдыруы керек. Содан кейін ағзада қорытылған ас өнімдері энергия (тыныс алу) және басқа даму процестері (метаболизм) үшін ыдырайды.
Гетероорганизмдердің түрлері:
- Жануарлар
- Саңырауқұлақтар
- Бактериялар мен протистер
- Адамдар және басқа сүтқоректілер
Адам ағзаға түскен қоректік заттарды қорытады. Тамақ ауызға түсіп тік ішекке жеткенше неше түрлі өңдеуден өтеді. Ас қорыту жүйелеріне — ауыз, жұтқыншақ, өңеш, асқазан, аш ішек, тоқ ішек жатады.
Практикалық бөлім
Асқорыту жүйесінің моделі
Қадам 1. 60*40 см өлшемдегі зип пакетке адамның суретін салыңыз.
Қадам 2. Адамның асқорытуға қатысатын ішкі ағзаларын салыңыз: ауыз қуысы, жұтқыншақ, өңеш, асқазан, аш ішек, тоқ ішек жатады.
Қадам 3. Зип пакетке глицерин құйыңыз.
Қадам 4. Глицеринді зип-пакеттің ішіне біркелкі етіп жайыңыз.
Қадам 5. Зип — пакетке жаңғақтарды салып, ауыз қуысының бейнесінің алдына орналастырыңыз.
Қадам 6. Жаңғақты ауыз қуысынан бастап тоқ ішектен шыққанға дейін асқорыту жүйесі бойымен жылжытыңыз. Бұл процесс сіздің ағзаңызда тамақтың қорытылу жолын көрсетеді.
Асқорыту жүйесінің рН ортасын анықтау
Ас қорыту жүйесінің әртүрлі бөліктеріндегі рН (қышқылдық деңгейі) әртүрлі, бұл олардың функциялары мен ас қорыту талаптарына сәйкес келеді.
Қадам 7. Асқазанның рН ортасы.
Бірінші пробиркаға тұз қышқылын құйыңыз.
Қадам 8. Өт қышқылының рН ортасы.
Екінші пробиркаға өт қышқылын құйыңыз.
Қадам 9. Аш ішектің рН ортасы.
50 мл суға қасықтың ұшымен кішкене ас содасын алып ерітіңіз. Үшінші пробиркаға ерітіндіні құйыңыз.
Қадам 10. Тоқ ішектің рН ортасы.
Төртінші пробиркаға 1 мл тұз қышқылы мен 4 мл суды араластырып, ерітінді дайындаңыз.
Қадам 11. Бесінші пробиркаға бақылау ретінде су құйыңыз.
Қадам 12. Асқорыту жүйесінің әр органның рН ортасын анықтаңыз.
Қадам 13. Кестеге әр ортаның рН жазыңыз.
| Атауы | рН ортасы |
| Асқазан | |
| Өт қышқылы | |
| Аш ішек | |
| Тоқ ішек | |
| Су |
Қадам 14. Сұрақтарға жауап беріп қорытынды жасаңыз.
- Адамның ас қорыту жүйесінің құрамына қандай органдар кіреді?
- Асқазан ас қорыту процесінде қандай функцияларды орындайды?
- Асқазанда қышқылдық деңгейі қандай және ол ас қорыту үшін неге маңызды?
- Ас қорыту жүйесінің әртүрлі мүшелері мен бөліктері қоректік заттардың тиімді қорытылуы мен сіңуін қамтамасыз ету үшін бір-бірімен қалай жұмыс істейді?
Қорытынды
Осы сарамандық жұмыста адамның ас қорыту жүйесінің функциялары мен ерекшеліктерін зерттеді. Бұл тәжірибелер оқушыларға ағзадағы процестерді және ас қорыту жүйесінің ас қорыту мен қоректік заттарды сіңірудегі рөлін жақсырақ түсінуге мүмкіндік берді. Алынған білімді салауатты өмір салтын, тамақтануды және онымен байланысты факторларды тереңірек түсіну үшін қолдана алады.