1 апта
Мақсаттар:
- жер сілкінісінің табиғатын зерттеу
- тектоникалық плиталардың түрлерін оқу
- сейсмограф моделін құру және Arduino көмегімен деректерді визуализациялау
- жер сілкінісін азайту шешімін жасау
Күтілетін нәтижелер
Оқушылар мынаны түсінуі керек:
- жобаның идеясын табу
- жер сілкінісінің сипаты және тектоникалық плиталардың түрлері
- саладағы әдебиеттерді оқу, дереккөздермен жұмыс
- жоба прототиптерін құру
- алынған мәліметтер негізінде прототипті жетілдіру
Пәнаралық байланыс
- География (сейсмикалық белсенді аймақтардың орналасуы)
- Геология (тектоникалық плиталар түрлері)
- Физика (электроникамен жұмыс)
- Информатика (бағдарламалау)
Кіріспе
Жер сілкінісі – адамдарға және қоршаған ортаға жойқын әсер етуі мүмкін табиғи апаттар. Жер сілкінісінен болатын шығынды азайту үшін мұндай оқиғаларды ерте және дәл анықтау маңызды. Жер сілкінісін анықтау халықты және мүлікті қорғау бойынша дер кезінде шаралар қабылдауға мүмкіндік береді. Бұл қауіпті аймақтардан адамдарды эвакуациялау, мүмкін цунами және жер сілкінісімен байланысты басқа да зардаптар туралы ескерту, зардаптарды жою бойынша жұмыстарды ұйымдастыру болуы мүмкін.
Жер сілкінісін анықтаудың заманауи технологиялары мен әдістері оқиғаның орны мен күші туралы нақты мәліметтер алуға мүмкіндік береді. Ең кең тараған анықтау әдістерінің бірі жер сілкінісінен пайда болған тербелістерді тіркейтін сейсмикалық станцияларды [1] пайдалану болып табылады.
Жалпы, жер сілкінісін анықтау – халықтың қауіпсіздігін және жер сілкінісіне бейім аймақтардың экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз етудің маңызды міндеті. Бұл мәселемен ғалымдар, инженерлер, геологтар, геофизиктер, сонымен қатар азаматтық қорғау саласының мамандары айналысуда [2].
Соңғы жылдары жер сілкінісін анықтаудың жаңа әдістері пайда болды, мысалы, Интернет заттары (IoT) құрылғыларының желілерін және машиналық оқыту алгоритмдерін пайдалану. Бұл жаңа технологиялар жер сілкінісін анықтаудың дәлдігі мен жылдамдығын жақсарта алады, бұл осы табиғи апаттардың әсерінен одан да тиімді қорғауға әкелуі мүмкін.
Дегенмен, жер сілкінісін анықтау саласындағы барлық жақсартуларға қарамастан, біз табиғат құбылыстарын толығымен басқара алмайтынымызды есте ұстаған жөн. Сондықтан, анықтаудан басқа, қоғамның осалдығын азайту және тұрақты ғимараттар мен инфрақұрылымды құру шаралары да қажет.
Пайдаланылған ресурстар:
[1] Мендецки А.Дж. «Шахталардағы ағымдағы сейсмикалық мониторинг», Мендецки А.Дж., Линч Р.А., Маловичко Д.А. ISS International Ltd., 2007 ж.
[2] «Жер сілкінісін ерте ескерту және жедел әрекет етудің маңыздылығы» тақырыбына презентация,
Практикалық бөлім
«Жер сілкінісінің табиғатын зерттеу үшін сейсмограф пен инерциялық амортизатордың моделін құру» жобасымен танысу.
Мақсаттар:
- жер сілкінісінің табиғатын зерттеу
- тектоникалық плиталардың түрлерін оқу
- сейсмограф моделін құру және Arduino көмегімен деректерді визуализациялау
- жер сілкінісін азайту шешімін жасау
Сабақтың бұл кезеңінде жер сілкінісінің себебі неде және тектоникалық плиталар қандай екені түсіндіріледі [1].
Мұғалім соңғы 7, 30 күндегі күшті жер сілкінісінің картасын көрсетеді [2]
Оқушыларға ежелгі Пангея материгі және оның қалай қозғалып, өзгергені туралы бейнеролик көрсетіледі [3].
Оқушыларға пазл түрінде ежелгі «пангея» материгін құрастыру тапсырмасы беріледі [4]
Сабақ қорытындыланып, рефлексия жүргізіледі.
- https://infourok.ru/prezentaciya-na-temu-zherdi-tektonikali-rilimi-men-litosferali-tatalardi-ornalasui-2781741.html
- https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/map/?extent=-86.65723,-226.40625&extent=86.61598,284.0625&range=week&magnitude=4.5&listOnlyShown=true&timeZone=utc&settings=true
- https://drive.google.com/file/d/1rEBgWUJp7okiwx30CbZ6J-qX4jnxVSSM/view?usp=sharing
- https://drive.google.com/file/d/1pQmgINKyayBBVzevDtd5wMyApzjIL79L/view?usp=sharing