2 — тапсырма
Дене көлемін мензуркамен анықтау
Мензурка көмегімен әртүрлі пішіндегі денелердің көлемін өлшеу
Жұмыстың мақсаты:
- өлшеуіш цилиндрмен (мензуркамен)дене көлемін анықтауды үйрену
Жұмыстың практикалық бөлігі
Дене көлемін мензуркамен өлшеу әдісі – денені сұйықтыққа батырған кезде денеге батырылған сұйықтықтың көлемі дене көлемінің мөлшеріне ұлғаятындығына негізделген. Бұл әдіс жақсы, өйткені олар осы денелердің сызықтық өлшемдерін, өлшеу арқылы табылмайтын дұрыс емес пішінді денелердің көлемін (мысалы, тас немесе картоп) өлшей алады. Оның көмегімен дененің көлемін өлшеу өте қарапайым.
Дененің кішкентай болуы және оны бар стаканға толығымен батырылатындығы маңызды. Өлшеу тәртібі келесідей:
1-қадам. Жұмысты бастау үшін барлық қажетті материалдарды дайындаңыз
- Пластилин (1 пластилиннің жартысы)
- Цилиндр
- Жіп
- Өшіргіш
- Мензурка
- Бір стақан су
2-қадам. Оқушылар барлық зертханалық жұмыстарды топпен жасайды
3-қадам. Мензуркаға қажетті су мөлшерін құйыңыз және судың бастапқы көлемін өлшеңіз.
Мысалы мензуркадағы бастапқы су мөлшері 30 мл. Оны V1 деп алыңыз.
4-қадам. Өлшеу керек 1 денені алыңыз. Өлшейтін денеге жіпті байлаған дұрыс. Оның көмегімен денені суға ақырын түсіріп, содан кейін стаканнан шығару оңайырақ. Егер дене суда жүзіп жүрсе, оны қарындашпен толығымен суға батыру керек. Әйтпесе, сіз дененің су астындағы бөлігінің көлемін ғана өлшейсіз.
5-қадам. Денені толығымен суға батырыңыз
6-қадам. Дене батырылған судың көлемін анықтаңыз. Дене батырылған судың көлемі V2
Дене суға батырылғаннан кейін, су көлемін бастапқы деңгейінен көтерілгенін байқайсыздар.
7-қадам. Бастапқы көлем мен дене батырылған сұйықтық көлемінің айырмасы, сол дененің көлеміне тең.
V=V2−V1,
V2 – су мен дененің көлемі,
V1 – стакандағы судың бастапқы көлемі
V – қатты дененің көлемі
8-қадам. Барлық өлшемдерді 3 түрлі денемен қайталаңыз.
9-қадам. Барлық деректерді кестеге жазыңыз.
Маңызды! Кестені толтырған кезде барлық мәндерді ХБЖ жүйесіне аударыңыз.
Мысалы
| Тәжірибе № | Зерттелетін дене | Мензуркадағы сұйықтықтың бастапқы көлемі | Мензуркадағы су мен дененің көлемі | Қатты дененің көлемі |
| 1 | Өшіргіш | |||
| 2 | Пластилин | |||
| 3 | Цилиндр |
Қорытынды
1 және 2 тапсырма бойынша қорытынды жасаңыз
Мысалы: зертханалық жұмыс барысында біз денелердің көлемін өлшеу цилиндрімен өлшеуді үйрендік және денелердің көлемі дене батырылған су көлемінің және бастапқы су көлемінің айырмасына тең екенін білдік.
