1 — тапсырма

Жұмыстың мақсаты

• Өлшеуіш  цилиндрмен (мензуркамен) дене көлемін анықтауды үйрену.
• Жұмыс барысында зертханалық құралдарды қолдана білу.
• Өлшеуіш цилиндрдің  бөлу құнын анықтау.

Мұғалімге арналған нұсқаулық

Практикалық жұмыста оқушылар топта жұмыс істейді.

Оқушылар физикалық шамалар және олардың өлшемдері/өлшеу және есептеу дәлдігі сияқты тақырыптармен танысуы керек.

Тәжірибелік жұмысты бастамас бұрын оқушыларды  барлық қажетті материалдармен таныстырып, қамтамасыз етіңіз.

Оқушыларға зертханалық жұмысты орындау үшін жұмыс парағын таратыңыз. Жұмыс парағын  көрсетілген сілтеме арқылы жүктеуге болады ⇒

Оқушыларды қауіпсіздік техникасымен таныстырыңыз:

Оқушылар үшін зертханалық жұмыстарды ресімдеу талаптары

Зертханалық жұмыстарды білім алушылар аудиторияда оқытушының тікелей басшылығымен және еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау талаптарын қатаң сақтай отырып орындайды.

Зертханалық жұмыстар өлшеулер мен есептеулерді орындаумен қатар жүреді. Орындалған жұмыс нәтижелері бойынша есеп жасалады.

Білім алушылардың зертханалық жұмысты орындауы жөніндегі есепте:

1. Зертханалық жұмыстың атауы мен нөмірі;
2. Зертханалық жұмыс тақырыбының атауы;
3. Зертханалық жұмыстың мақсаты;
4. Зертханалық қондырғының қысқаша сипаттамасы (егер қолданылса);
5. Өлшеу әдістері;
6. Зертханалық жұмыстың барысы;
7. Өлшем бірліктерін міндетті түрде көрсете отырып, өлшеу және есептеу нәтижелері (әдетте кесте түрінде) ;
8. Жеке өлшеу нәтижелері; Фото нұсқаулықты қосыңыз
9. Өлшеу қателігін бағалаумен алынған эксперименттік деректерді өңдеу нәтижелері;
10. Графиктер, схемалар, сызбалар;
11. Өлшенетін шамаларды көрсететін негізгі есептеу формулалары (формулаларға кіретін барлық әріптік шамалар түсіндірілуі керек);
12. Алынған нәтижелерді есептеу және егжей-тегжейлі талдау;
13. Қорытынды

Бағалау үшін оқушыларға осы материалды (PBLrubrics) беріңіз:

• оқушылар алдын ала қандай критерийлер бойынша дайындалу керектігін түсінеді,
• оқушылар өз әріптестеріне тиісті баға бере алды.

Теориялық бөлім

Физикалық шаманы өлшеу деп — оны өлшем бірлік ретінде алынған біртекті басқа бір шамамен салыстыруды айтады. 

Мензурка – сұйықтық көлемін өлшеуге арналған бөлімдері бар ыдыс. Ол медициналық, оқу және өндірістік кәсіпорындардың зертханаларында, сондай-ақ күнделікті өмірде қолданылады. Мензурканы  қолданған кезде, кез-келген басқа өлшеуіш ыдыс сияқты, бөлу құнын дәл анықтау керек. Бөлу құны  шкалаға салынған әрбір белгінің қанша миллилитр сұйықтыққа сәйкес келетінін көрсетеді.  Мензурка жағдайында бұл мән өлшеу қателігін  есептеуге көмектеседі.  Өлшеу қателігін  біле отырып, ыдыстағы сұйықтық көлемін анықтау оңай.

< 1x

Жұмыстың практикалық бөлігі

Өлшеуіш цилиндрдің (мензурканың) бөлу құнын анықтау

Мензурка шкаласындағы кез-келген екі іргелес сан, бөлу бағасын анықтауға көмектеседі. Алгоритм келесідей:

1-қадам.  Жанында сандар көрсетілген, бір-біріне ең жақын екі белгіні алыңыз.

Мысалы: суретте бұл 60 мл және 40 мл

< 1x

2-қадам. Осы сандардың айырмасын табыңыз. Ол үшін үлкеннен кішісін алып тастау керек.

60 мл – 40 мл = 20 мл

3-қадам.  Алынған санды олардың арасындағы, сандармен белгіленбеген кіші бөлімдер санына бөліңіз. Есіңізде болсын, бөлімдер саны штрихтар арасындағы бос орындар санына тең (штрихтар санына емес).

Суретте 60 және 40 белгілері арасында – 4 бос орын бар.

20мл: 4 = 5мл

4-қадам. Алынған сан мензурка шкаласының бөліну құны  болады, бұл бір кіші бөлімге қанша миллилитр сәйкес келетінін көрсетеді.

Мензурка  шкаласының бөліну құны: 5 мл.

Өлшеу  қателігі мен  сұйықтық көлемін қалай анықтауға болады?!

5-қадам. Құрылғының  өлшеу қателігі –  бөлу бағасының жартысына тең.

Мензурканың өлшеу  қателігі: 2,5 мл.

6-қадам. Көлемді анықтау үшін біз сұйықтықтың жоғарғы шекарасынан ең жақын санды аламыз (суреттегі мән – 20 мл ) және 5 мл — ден штрихтар санын (суретте – 2 штрих ) қосамыз:

V = 40 + 2 × 5 мл = 50 мл.

7-қадам. Өлшеу нәтижесін жазыңыз.

Мензуркадағы  сұйықтық көлемі: V = 40 + 2 × 5мл = 50мл.

Өлшеу  қателігін  ескере отырып: V = 50 мл + 2,5 мл

(Сұйықтық деңгейінде 40 мл бар, 5 мл-ден 2 бөліну және  өлшеу қателігін  қосып алғанда)

Қателік алдындағы ” ± ” белгісі (плюс –  минус) сұйықтық көлемінің нақты мәні өлшенгеннен 1 мл артық немесе аз болуы мүмкін дегенді білдіреді.

Яғни

8-қадам.  Жұмыс нәтижелерін кестеге толтырыңыз.

Кестені толтырар алдында  барлық өлшемдерді ХБЖ – не (Халықаралық бірліктер  жүйесіне)  аударыңыз!

Халықаралық бірліктер жүйесі (ХБЖ) (фр. Le système International d ‘ Unités (SI)) — физикалық шамалар бірліктерінің жүйесі, метрикалық жүйенің заманауи нұсқасы.

ХБЖ физикалық шамалардың жеті негізгі және туынды бірліктерін (бұдан әрі – бірліктер), сондай-ақ префикстер жиынтығын анықтайды. Бірліктер үшін стандартты қысқартылған белгілер және туынды бірліктерді жазу ережелері орнатылған.

Мысалы

9-қадам. Қорғауға арналған бақылау сұрақтары

1. Физикалық шаманы өлшеу нені білдіреді?
2. Өлшеу қателіктерінің түрлері.
3. Өлшеу құралының шкаласын бөлу бағасы. Аспаптық қателік.
4. Абсолютті және салыстырмалы өлшеу қателіктері.
5. Өлшеу нәтижесін стандартты түрде жазу ережелері.